NGV Nieuws

Op 4 januari vierde het Nationaal Archief en andere archieven hun openbaarheidsdag.

Ministeries en andere overheidsinstellingen dragen na twintig jaar hun archieven over aan een archiefinstelling. Het Nationaal Archief hanteert daarbij het motto ‘Open, tenzij’. Het merendeel is direct door iedereen in te zien en te gebruiken. Maar soms wordt de openbaarheid enige jaren beperkt, bijvoorbeeld vanwege de privacy of vanwege het landsbelang. Een openbaarheidsbeperking duurt maximaal 75 jaar, maar vaak is het korter. De altijd vooraf gestelde termijn vervalt op de eerste januari na het verstrijken ervan. Die dag noemen we Openbaarheidsdag.  Ook worden talrijke archiefstukken vrij opvraagbaar die daarvoor niet, of alleen onder voorwaarden in te zien waren. Nieuwe verhalen krijgen daarmee de ruimte om te worden verteld; soms nadat de stukken erover 75 jaar ongezien waren.

in de ministerraad
In de ministerraad in 1996 wordt besproken wie onderzoek moet doen naar de rol van Nederlanders in de val van Sebrenicanica. De Verenigde Naties of het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie? En wat moet Nederland doen met de komst van Bosnische vluchtelingen?

Vliegtuigbedrijf Fokker verkeert in zwaar weer en staat vaak op de agenda van de ministerraad. In maart 1996 valt het doek voor Fokker.

De ministerraad buigt zich over de vernietigende conclusies en aanbevelingen van de commissie van Traa, die een parlementair onderzoek deed naar opsporingsmethodes, naar aanleiding van de IRT-affaire.

Niet te missen is ook de behandeling van een ontmoedigingsbeleid voor roken door de ministerraad, dit terwijl verschillende ministers klagen dat zij niet meer mogen roken in de Trêveszaal, en dat zij door nieuwe regels opeens zijn aangewezen op een rookpauze.

Tweede Wereldoorlog: geheim agenten en Joodse kinderen
Tijdens de oorlog hebben talloze agenten van Bureau Inlichtingen hun leven gewaagd -soms ook gegeven- om inlichtingen te verzamelen in bezet Nederland, of om verzetsorganisaties te bewapenen. Een flink aantal dossiers van geheim agenten hierover komt vrij. Bijvoorbeeld van Lodewijk Hamel die als eerste geheim agent in augustus 1940 wordt gedropt. Hij is de grondlegger van de radio-inlichtingendienst in bezet Nederland. Ook veel vrouwelijke spionnen trekken met gevaar voor eigen leven de grens tussen al bevrijd en nog bezet Nederland over om strategische informatie door te geven. Zoals Riet van Grunsven. Zij was zo attent om een bosje krokussen uit bezet gebied mee te nemen voor Wilhelmina.

Ook na 1945 leidde de oorlog nog tot aangrijpende taferelen. Zo blijkt uit stukken over het Joodse meisje Lily van den Bergh, dat in 1943 samen met haar zus wordt opgevangen bij een christelijk gezin in België. De Commissie van Oorlogspleegkinderen besluit samen met familie van Lily dat zij na de oorlog bij een Joods gezin worden geplaatst. Maar de Belgische pleegmoeder van Lily van den Bergh accepteert dit niet zomaar. De kinderen hebben inmiddels een goede band opgebouwd met hun pleegmoeder. Met pijn in het hart draagt ze de kinderen uiteindelijk toch over aan de Commissie voor Oorlogspleegkinderen.

Nederlands-Indië/Indonesië: troostmeisjes en misdragingen Nederlands leger
Er komen ook documenten vrij over de (dekolonisatie-) oorlog in Nederlands-Indië/Indonesië.

Aangrijpende getuigenverslagen van vrouwen die tijdens de Japanse bezetting als troostmeisjes moesten dienen, vertellen hoe de ‘volwassen’ vrouwen heldhaftige pogingen doen om jonge meisjes tegen de Japanners te beschermen.

De capitulatie van Japan in augustus 1945 betekende in Nederlands-Indië/Indonesië geen einde aan het geweld. Enkele documenten over het eerste jaar van de dekolonisatie-oorlog vallen vrij. Bijvoorbeeld over de misdragingen van het Nederlandse leger bij de bezetting van Pesing (een plaats bij de hoofdstad Jakarta) op 15 april 1946.

In de collectie van Regionaal Archief Tilburg  bevinden zich tientallen archieven, die een geringe omvang hebben. Deze zijn vaak niet voorzien van een inventaris oftewel een inhoudsopgave. Maar daardoor weet u als onderzoeker ook niet welke archiefstukken aanwezig zijn. Afgelopen vier maanden zijn we gestart deze wat kleinere archieven te inventariseren. De volgende archieftoegangen zijn sinds kort via onze website te raadplegen:

Baarle-Nassau
2230. Documentatiecollectie van Eduard Loffeld (1904-1983).

Oisterwijk
2851. R.K. Boerenbond Moergestel, 1901-1993.
1754. Gemeentelijk Slachthuis Berkel-Enschot, Oisterwijk en Udenhout, 1934-1952, 0.10 meter.
1760. R.K. Boerenbond Oisterwijk, 1902-1998, 0,75 meter.
1762. Katholieke Plattelands Jongeren, Oisterwijk, 1961-1986, 0,20 meter.
2253. Katholieke Arbeidersvrouwen Moergestel, 1945-1997, 0,20 meter.
2851. Noord-Brabantse Christelijke Boerenbond (NCB) Moergestel, 1901-1993, 1,250 meter en fotonummers 28510001-2851004.

Tilburg
65. Afdeling Sociale Zaken van de gemeente Tilburg, (1929) 1940-1947.
82. Commissie van plaatselijk toezicht op het Lager Onderwijs te Tilburg, 1846-1935.
83. Commissie van toezicht op het middelbaar onderwijs te Tilburg, 1866-1915.
214. Gilde Sint Chrispinus en Sint Chrispinianus te Tilburg, 1834-1912.
232. Tilburgse Muziekschool, 1848-1933.
264. Sociëteit Amicitia te Tilburg, 1833-1872.
1735. Fotocollectie Kleintjes-Mutsaers, 1900-1960.
1750. Persoonlijk archief van Johannes E.W. van der Sterren (1922-1994).

Yvonne Welings, ‘Hier ben ik weer’ Brieven van de Tilburgse Indiëganger Jan van der Sterren (1922-1994), in:Erfgoed Magazine Tilburg 39 (2021) nr. 2, p. 15-18.

1751. Archief collectie Piusoord, 1936-1990.
1753. Collectie Cornelia A.C. de Kort (1925-2019).
1662. Feniks Centrum voor Emancipatie te Tilburg, 1989-2020, 1 meter.
1752. Haarwerk van Maria Anna van Riel – van de Pol (1863-1920), 2 meter. 
1755. Supportersvereniging Taxandria, 1954-1967, 0,10 meter.
1757. Stichting Vrouwencentrum Tilburg, 1977-2016, 0,25 meter.
1759. Fotocollectie Ton Keusters (1941-2008), 1960-1975, 0,125 meter. Fotonummers 17590001 t/m 17590022. 
Ton Keusters was via de Kweekschool jeugdleider geworden bij het patronaat van de Sacramentskerk.
Zijn nagelaten foto’s geven een bijzondere kijk over de periode 1963-1967.
1766. R.K. Boerenbond Udenhout,  1952-1993, 0,10 meter

Zie Regionaal archief Tilburg nieuwe archieftoegangen nov 2021 en dec 2021

Regionaal Archief Tilburg liet alle edities van de Tilburgse Koerier scannen. Deze mooie bron is nu online beschikbaar. De huis-aan-huis krant verscheen van 1957 tot 2019, een interessante periode. Tilburg veranderde sterk in die jaren. Binnen de scans is alle tekst te doorzoeken! Heel mooi, maar kijk uit: het is best verslavend!

Het archief van het dorpsbestuur van Terheijden is toegevoegd aan de lijst gedigitaliseerde archieven. Het archief beslaat de periode 1569-1810.  Het omvat de plaatsen Terheijden Drimmelen Wagenberg

Het archief van een dorpsbestuur bevat heel interessante informatie over het wel en wee van de dorpsgemeenschap. Het gaat daarbij niet alleen over het bestuur en de schepenbank maar ook over de bewoners is veel terug te vinden. De resoluties of besluiten van het dorpsbestuur geven bv. informatie over branden, uitbraken van ziekten onder mens en dier e.d.

De archieven bevatten b.v. de rekeningen met inkomsten en uitgaven met bijbehorende belastingregisters in veel verschillende vormen. Deze registers kunnen een mooie aanvulling zijn op je familiegeschiedenis. Het zegt iets over bezit, over de plek waar ze woonden in het dorp en over de betekenis die ze hadden binnen de dorpsgemeenschap. Waren ze schepen, of borgemeester, of zetter of vervulden ze een andere tijdelijke functie.

De borgbrieven of akten van indemniteit kunnen je vertellen of je voorouders zijn verhuisd vanuit een ander dorp of naar een andere woonplaats.

Verder gegevens beschikbaar over militaire activiteiten, zijn er soldaten ingekwartierd, hoeveel en wat kreeg je als inwoner als vergoeding. In de resoluties van het dorpsbestuur vindt je informatie over besmettelijke ziekten van mens en dier, eventuele natuurrampen, branden e.d.

Er zijn nu acht archieven van dorpsbesturen en het stadsbestuur Geertruidenberg digitaal beschikbaar. De komende periode zullen nog meer dorpsarchieven gedigitaliseerd online komen.

De verbouwing van het rijksmonument Christus Koningkerk in de Heerlense wijk Vrieheide tot nieuw gemeentelijk archief.

De gemeente Heerlen en het Regionaal Historisch Centrum (RHCL) hebben een definitieve huurovereenkomst ondertekend. Het RHCL gaat het archief beheren.

Dat houdt in dat er een oplossing binnen de huidige exploitatie is gezocht waarbij de gemeente haar tijdelijk archief dat niet permanent wordt bewaard, ook in de gerestaureerde Christus Koningkerk gaat onderbrengen. Nu wordt dat bij een particuliere onderneming opgeslagen. Het is de bedoeling is dat de verbouwing halverwege 2022 klaar is.

Het RHCL betaalt de gemeente jaarlijks 360.000 euro huur. De Christus Koningkerk werd in 1964 gebouwd. Het is de enige kerk in Nederland die is opgetrokken uit geprefabriceerd beton naar een ontwerp van architect Jozef Fanchamps. Ze valt onder de stroming van het modernisme. In 2010 werd de kerk onttrokken aan de eredienst. In juli 2018 kreeg zij de status van Rijksmonument.

In 2010 werd de kerk onttrokken aan de eredienst. In juli 2018 kreeg zij de status van Rijksmonument. De leegstaande kerk was een doorn in het oog van de buurt. De gemeente ziet de restauratie als onderdeel van de aanpak van de problemen en de verpaupering van de wijk.