NGV Nieuws

De afgelopen maanden zijn nieuwe fotocollecties, archieftoegangen en bibliotheekpublicaties beschikbaar gekomen. Ontdek ze hier! U kunt ze raadplegen op onze studiezaal of online. Sommige bronnen lagen al een tijdje op de plank, anderen zijn kort geleden bij ons binnen gekomen.

Een groot aantal van de nieuwe afbeeldingen op de beeldbank betreft sociaal-documentaire fotografie uit de jaren zeventig, tachtig en negentig van de vorige eeuw. Zo zijn bewoners van het Witte Dorp kort voor de sloop van hun wijk geportretteerd door Freek van Arkel en maakte Gerard van Soest in opdracht van het Stadsarchief in de jaren zeventig een serie over leuzen en teksten op muren in de stad. Van fotograaf Theo van Pelt is er een kleine serie over recreërende mensen op de Maasvlakte.

De totstandkoming van de Erasmusbrug is tussen 1994 en 1996 vastgelegd door Hajo Piebenga. Hij fotografeerde de brug in aanbouw in diverse stadia en vanuit verschillende perspectieven. Op de achtergrond van veel foto’s is een vlak terrein te zien dat in gereedheid wordt gebracht voor de hoogbouw van de Kop van Zuid en de Wilhelmina pier. In 2021 viert de Erasmusbrug zijn 25-jarig bestaan.

https://stadsarchief.rotterdam.nl/over-ons/nieuwsoverzicht/nieuw-toegankelijk-in-nov/

Door corona kunnen we helaas geen bezoekers ontvangen in het Nationaal Archief, in ieder geval tot en met 2 maart. De uitgestelde Openbaarheidsdag van 20 januari is daarmee ook komen te vervallen. Dat neemt niet weg dat ook dit jaar weer veel archiefstukken openbaar zijn geworden, waar interessante verhalen in schuilen. Bijvoorbeeld het dossier van een geheim agent met de codenaam Vuurtoren. Wie was hij? En wat stond er in het briefje dat hij per postduif naar Engeland stuurde?

Geheim agent 

Een van de openbaar gemaakte dossiers gaat over geheim agent Karel Mans die zich bedient van codenamen als Vuurtoren, Harry Burns, Downside en Oosterveen. Als Engelandvaarder wordt hij in Londen opgeleid tot geheim agent en radiotelegrafist. Hij krijgt de opdracht de betrouwbaarheid van een aantal geheim agenten in Nederland te onderzoeken en een nieuwe zendgroep op te richten. De archiefstukken geven een goed beeld van zijn opdracht, zijn landing en hoe het hem daarna is vergaan.

Postduifbriefjes

In de vroege ochtend van 5 augustus 1944 wordt agent Vuurtoren samen met agent Lichtschip boven Groot-Ammers in Zuid-Holland gedropt. Ze belanden allebei in een sloot. Vuurtoren, alias Karel Mans, laat Londen met postduifberichten weten dat ze veilig zijn aangekomen. Hij meldt een spannende landing. Vuurtoren kon pas vlak bij de grond bij het trektouwtje komen en had grote angst zijn benen te breken. Verder raadt hij aan alles waterproof te verpakken, dijlaarzen en een zwempak mee te geven bij een dropping in zo’n waterrijk gebied. Een van de vier meegenomen postduiven was helaas verdronken. De container die ook geland zou moeten zijn, is na twee nachten zoeken niet gevonden. Vuurtoren schrijft verder dat hij liever klontjes suiker en een flesje eau de vie in het noodrantsoen zou willen zien. En wat jodium en verbandmiddelen zijn ook niet overbodig. Hij is blij met de hulp van agenten AI en AIII door wie ze opgevangen worden. De agenten kunnen aan hun missies beginnen.

Gearresteerd, doorgeslagen en ontsnapt

Karel Mans gaat aan de slag en legt contact met verschillende agenten en zendgroepen. Hij richt in oktober 1944 zendgroep Vuurtoren op. Maar dan valt hij op 10 november in Groningen in handen van de SD. Hij wordt opgesloten in het Groningse hoofdkwartier van de SD, het Scholtenhuis. Naar eigen zeggen wordt hij zwaar mishandeld en verraadt hij vervolgens namen en adressen van zijn medewerkers, agenten en contactpersonen. Opmerkelijk genoeg weet hij twee dagen later uit het Scholtenhuis te ontsnappen. Zijn zendgroep Vuurtoren wordt opgerold. Verschillende contacten worden gearresteerd en enkelen moeten dit met de dood bekopen. Agent Vuurtoren duikt onder op de Veluwe.

Spijt

Karel Mans schrijft in november 1944 aan zijn moeder dat hij spijt heeft van zijn verraad. “Ik heb nadien geen enkelen nacht meer rustig geslapen.” Ook stuurt hij majoor Somers een brief waarin hij zegt het in hem gestelde vertrouwen niet waard te zijn geweest.
Na de bevrijding meldt Vuurtoren zich bij de staf van prins Bernhard en wordt overgebracht naar Eindhoven. Er wordt een onderzoek ingesteld. In het dossier Mans zitten verschillende getuigenverklaringen. Volgens geheim agent Frits moet Vuurtoren wel voor de SD hebben gewerkt. Tijdens de oorlog rees al wantrouwen tegen Vuurtoren, ook bij andere verzetsstrijders. Volgens een van hen was hij eigenlijk helemaal niet geschikt voor zijn taak.

Nationaal Archief

2.13.71 Ministerie van Defensie te Londen; Ministerie van Oorlog te Londen, inv.nr. 2800

Een schat aan nieuwe data voor onderzoekers

Gerhard de Kok, universitair docent koloniale geschiedenis aan de universiteit Leiden, vertelt over de interessante vondsten in automatisch getranscribeerde archiefstukken.

Onderzoek in datasets

Het Nationaal Archief transcribeerde archieven zoals de Verenigde Oost-Indische compagnie (VOC), de West-Indische Compagnie (WIC), de Sociëteiten van Suriname en Berbice met automatische handschriftherkenning. In totaal gaat het om 3 miljoen transcripties, een resultaat van het project De IJsberg zichtbaar maken. Gerhard de Kok besloot een kijkje te nemen in de datasets van de WIC en de Sociëteit van Suriname die het Nationaal Archief online had gezet. “Ik heb eerder onderzoek gedaan naar een groep piraten die de West-Afrikaanse kust in de 18e eeuw onveilig maakte. Ik wilde graag weten of ik misschien dingen had gemist.” De uitkomst was verrassend.

Nieuwe gegevens

De transcripties zijn nog niet perfect maar zeker goed genoeg om te gebruiken, is de ervaring van Gerhard de Kok. Om het zoeken in die enorme berg aan gegevens makkelijker te maken ontwikkelde De Kok een interface, een kleine zoekmachine, die bovendien spellingvariaties meeneemt. “De zoekresultaten leverden heel veel mooie nieuwe gegevens op”, vertelt De Kok enthousiast. Hij wist dat de WIC een door piraten ingepikt schip heroverde en in gebruik nam. Wat hij niet wist en wat hij in de transcripties vond was dat de oorspronkelijke Franse eigenaren bij de WIC een verzoek indienden om hun schip terug te krijgen. “Dat was een hele mooie aanvulling op mijn eerdere onderzoek.”

Nog meer vondsten

Ook vond De Kok in de getranscribeerde data loongegevens van werknemers van de WIC die mee hadden geholpen bij het heroveren van het Franse schip. Ook dat was hij in zijn analoog onderzoek niet tegengekomen. Verder vond hij nieuwe gegevens over de behandeling van Afrikanen in het fort van Elmina waar zij als slaafgemaakten werden vastgehouden. Dankzij het nieuwe systeem van automatische transcripties kon hij de nieuwe gegevens snel classificeren en rubriceren.

Nieuwe onderzoeksmogelijkheden

Het grote verschil met analoog zoeken in archiefstukken is dat met de automatische transcripties en een zoekmachine het mogelijk is een heel archief te bekijken: “Iets wat anders jaren zou kosten, kan nu in seconden. Hierdoor komen er veel nieuwe gegevens naar boven die je anders niet zou hebben gevonden.” Het betekent volgens De Kok overigens niet dat het handmatige, ambachtelijke archiefonderzoek verleden tijd is. Je moet als onderzoeker weten hoe een archief in elkaar zit en waar je relevante informatie kunt verwachten. De nieuwe technieken zijn volgens hem een prachtige aanvulling waarmee fantastische resultaten zijn te behalen. Universiteiten zullen studenten dan ook vertrouwd moeten gaan maken met oude én nieuwe onderzoeksmethoden.

zie verder…..

Burgerlijke stand

Overlijdens

• Helmond, 1861-1868, 1898-1902, 1909-1932, 1951-1954, 1956-1959

Doop-, trouw- en begraafboeken

Dopen

• Grave, 1688-1694, 1719-1749
• Deursen, 1653-1666
• Maren, 1745-1851
• Sint-Michielsgestel 1745-1810
• Megen, 1805-1810

Trouwen

• Deursen, 1655-1666
• Kessel, 1778-1803
• Helvoirt, 1763-1810
• Maren, 1746-1851

Begraven

• Deursen, 1654-1664
• Schaijk, 1732-1796
• Megen, 1805-1810

Bevolkingsregister

• Herpen, bevolkingsregister deel 2, 1840-1849

Schepenbanken

• Berlicum, 1774-1809
• Oss, 1711-1714
• Heeswijk, 1744-1752
• Stad en Land van Ravenstein, 1790-1811
• Boxmeer, 1738-1751
• Lithoijen, 1788-1804
• Dinther, 1676-1689, 1778-1811
• Grave, 1808-1810
• Veghel, 1709-1719

Gescande archiefstukken

Via scannen-op-verzoek is een groot aantal archiefstukken gescand en online gepubliceerd. Bekijk het complete overzicht (Excel-bestand) >

Foto’s

Er zijn 461 foto’s aan de collectie toegevoegd. Met name 266 foto’s uit de Beeldcollectie Consulentschap voor Akkerbouw en Rundveehouderij, afdeling Tilburg en 104 oude foto’s van de fotograaf Jan Stoop toegevoegd. Daarnaast een verscheidenheid aan foto’s voor de plaatsen Herpen, Uden, Haaren, Nuland, Boxmeer, Wanroij en Vught.

Meer informatie

Uitgebreide informatie zoals beschrijvingen en inventarisnummers bij deze bronnen vind je via: www.bhic.nl/wat-zit-er-in (per bron is er een tab ‘nieuw’).

Het gebruik van de website van het West-Brabant Archief (WBA) steeg vorig jaar met zo’n 30 procent.

DE stijging ging van ruim 80.000 naar ruim 104.000 gebruikers per jaar een landelijke trend, overigens met een opmerkelijke stijging van april tot en met september.
Veel van de geraadpleegde pagina’s in het streekarchief vallen onder de noemer ‘voorouders’, of te wel stamboomonderzoek. De zoeksessies zijn frequenter en langer dan voorheen. In 2019 noteerde het WBA nog 77.239 sessies. Vorig jaar waren dat er 88.806, een stijging van pakweg 15 procent. Een gemiddelde sessie duurt zo’n 20 minuten, waarin de bezoeker zo’n 27 pagina’s raadpleegt.
Het investeren in onze digitale diensten werpt vruchten af. Juist nu de studiezaal vanwege de beperkende maatregelen al zo lang dicht is.’’