NGV Nieuws

De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) heeft zo’n 71.000 dossiers uit de periode 1946 – 1998 overgedragen aan het Nationaal Archief. Het zijn persoonsdossiers van de voormalige Centrale Veiligheidsdienst (CVD) en de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD). Beide diensten zijn voorlopers van de AIVD.

Open waar het kan 

Het is de vijfde keer dat de AIVD een gedeelte van zijn archief aan het Nationaal Archief overdraagt. Dit past bij het streven van de AIVD om open te zijn waar het kan en draagt bij aan wetenschappelijke studie naar inlichtingen- en veiligheidsdiensten en verantwoording aan het publiek. De archieven geven een inkijk in het onderzoek dat de CVD en BVD destijds deden.

zie verder: nationaal archief

Dinsdag 3 januari 2023 is de eerste dag van het nieuwe jaar dat het Historisch Centrum Limburg (HCL) haar deuren opent. Dat is meteen een bijzondere dag, want dan worden honderden archiefstukken openbaar die nog niet eerder in te zien waren, of alleen onder voorwaarden.

Dat komt vanwege de Archiefwet. Deze bepaalt dat documenten van overheidsinstellingen na twintig jaar worden overgedragen aan het historisch archief. Ruim 95 procent van die stukken is direct in te zien. Voor de rest geldt een beperking op de openbaarheid, meestal
vanwege de privacy van nog levende personen.

Daarnaast maken we bij het HCL speciale afspraken met de schenkers van particuliere archieven. De eventuele beperkingen daarop gelden altijd voor een van tevoren vastgestelde periode. Zo worden er jaarlijks met ingang van 1 januari nieuwe archieven openbaar!

De Regionale Omroep Zuid
Een bijzonderheid dit jaar is dat de beperking op het gehele archief van de Regionale Omroep Zuid (ROZ) wordt opgeheven. Dit zijn we overeengekomen met regionale omroep L1, die hier als rechtsopvolger zeggenschap over heeft. Het archief van de ROZ bevindt
zich op onze locatie in Maastricht.

De ROZ was van 24 december 1945 tot en met 1 januari 1988 de regionale omroep in de provincie Limburg. Daarmee was het ook de eerste regionale omroep van Nederland. In die tijd was het (politiek) onrustig in Limburg. Door een regionale omroep in het leven te roepen kon de overheid de inwoners van onze provincie op een makkelijke manier bereiken en negatieve berichten uit de wereld helpen.

Dit is ook terug te zien in de archieven van de ROZ zelf. Zo heeft de inhoud van uitzendingen in de eerste jaren nog een katholieke en loyale inborst. Later doet zich geleidelijk een cultuuromslag voor, en wordt de inhoud ook kritischer en subjectiever van aard. Zo worden er in 1964 bijvoorbeeld ook items gemaakt over Europese politiek en de politieke situatie in Angola.

Het archief bevat behalve dagrapporten en correspondentie ook uitgeschreven inhoud, zoals speeches, opvulteksten en hoorspelen. Die hoorspelen waren bijvoorbeeld afgeleid van regionale mythen en sagen over heiligen als Sint Christoffer en Sint Servaas, of bendes zoals de bokkenrijders. Ze geven daarnaast een mooi tijdsbeeld door hun taal- en woordgebruik.

Wat wordt er verder openbaar?
Verder zijn er geen volledige archieven waarvan de beperking wordt opgeheven. Het betreft alleen losse archiefstukken. Zo kun je op onze locatie in Maastricht nu komen zoeken door de jaargang 1947 van de verschillende rechtbanken in Limburg. Hier gold een openbaarheidsbeperking van 75 jaar op.

Ook bijzonder: op onze locatie in Heerlen vervalt de beperking voor 21 inventarisnummers uit het archief van de Familie Schunck, bekend van het warenhuis Schunck in het Glaspaleis. Die archiefstukken zijn allemaal uit het jaar 1972, het jaar dat Christine Schunck besloot om alle uitstaande aandelen terug te kopen om het bedrijf om te zetten in een BV. Achteraf (wellicht) een verkeerde beslissing, want niemand binnen de familie wilde haar opvolgen. Hierdoor moest het bedrijf in 1995 worden verkocht.

Overigens zullen de archiefstukken waarvan de openbaarheidsbeperking wordt opgeheven die op onze locatie in Heerlen liggen pas vanaf 12 januari in te zien zijn. Dat is daags nadat onze nieuwe archiefbewaarplaats daar officieel wordt geopend.

Download hier het volledige overzicht van alle archiefstukken die per 1 januari 2023 openbaar worden (PDF).

Het Nationaal Archief viert de jaarlijkse Openbaarheidsdag op dinsdag 3 januari 2023. Met het nieuwe kalenderjaar worden weer duizenden archiefstukken openbaar, die tot dan toe alleen onder voorwaarden in te zien waren.

Wat wordt in 2023 openbaar?

Net als elk jaar worden ook nu weer ministerraadnotulen vrij opvraagbaar. Dit keer van de minsterraden uit het jaar 1997. Nederland was in dat jaar EU-voorzitter, en in Kyoto werd de klimaatconferentie gehouden. De varkenspest waarde rond door Nederland, en er was onrust onder boeren over forse inkrimping van de veestapel die gepland wordt. Uit de notulen blijkt verder dat de ministerraad worstelde met problemen rondom het internationale uitleveringsverzoek van Desi Bouterse. Nederland wil de diplomatieke relatie met Suriname goed houden, maar een bezoek van Bouterse in Brazilië en andere politieke onrust maken dat niet makkelijk. De uitbreiding van de NAVO met een aantal Oost-Europese landen is een veelbesproken onderwerp op de agenda. Vooral als het gaat om de relatie met Rusland. Ook speelt er veel rondom migratie en vluchtelingen. De vreemdelingenwet wordt aangepast, een vliegtuig vol met asielzoekers uit Sri Lanka landt op Nederlands grondgebied,  en de uitzetting van Iraanse asielzoekers heeft voor hen zeer ernstige gevolgen.

Tweede Wereldoorlog en de nasleep daarvan

Er zitten ook weer veel stukken bij die gaan over de (nasleep van de) Tweede Wereldoorlog in Nederland. Ook een heuse schatkaart dit keer, uit het archief van het Nederlands Beheersinstituut, met daarin de aanwijzingen voor een nooit gevonden nazi-schat die begraven zou liggen in de buurt van Ommeren. Er is al verschillende keren tevergeefs naar gezocht. Daarnaast zijn er interessante persoonsdossiers van Bureau Inlichtingen, van het ministerie van Oorlog, zowel van ‘voortreffelijke’ spionnen die voor het verzet en de geallieerden werkten, als van spionnen die voor de Duitse bezetter actief waren, zoals Anton van der Waals. 
Vanaf januari zijn ook dossiers vrij opvraagbaar die betrekking hebben op de Tweede Wereldoorlog in voormalig Nederlands-Indië en de onafhankelijkheidsstrijd in Indonesië. Zo zijn er dossiers over het verzet tegen de Japanse bezetting, over dienstweigeraars en deserteurs en een complot tegen kapitein Westerling. 

Misstanden in interneringskampen 

Opvallend is dat dit jaar een volledig archief beschikbaar komt. Het gaat om de verzameling documenten van mr. A.M. van Tuyll van Serooskerken. Hij was voorzitter van een commissie die in 1948 de opdracht kreeg om onderzoek te doen naar misstanden in de interneringskampen, waar verdachten van collaboratie na de oorlog werden opgesloten in afwachting van hun berechting. Het archief bevat schrijnende verhalen van martelingen, vernederingen en wraaknemingen tegen deze groep ‘foute Nederlanders’. Voetboeien die zijn gebruikt om gedetineerden soms wekenlang aan elkaar te ketenen, vormen tastbaar bewijsmateriaal van de vaak onmenselijke omstandigheden in deze naoorlogse kampen.

Duizenden pagina’s archief

De totale lijst met archiefstukken die vrijvallen in 2023 is lang, circa 1300 pagina’s. 
 
Download de totale lijst met vrijkomende archieven (pdf). De lijst is ook beschikbaar in xml formaat (in .zip bestand).

zie Nationaal Archief