Of je donkere of lichte ogen hebt hangt bijna volledig af van genetica. Ogen zijn er in een breed scala aan kleuren, sommige vaker dan andere. Deze kleuren omvatten blauw, grijs, groen, hazelaar en alle tinten bruin – sommige zo donker dat ze er bijna zwart uitzien. Hoe meer melanine je in je ogen hebt (vooral in het stroma, een van de lagen in het gekleurde deel van je oog dat bekend staat als de iris), hoe donkerder je ogen zijn.
Oogkleur werd vroeger gezien als een vrij eenvoudige eigenschap. Bruinogige ouders, zo werd gedacht, konden kinderen krijgen met elke oogkleur, hoewel ze meestal bruinogige kinderen krijgen. En ouders met blauwe ogen, zo werd aangenomen, konden alleen kinderen met blauwe ogen krijgen. In dit te eenvoudige scenario was de bruine oogkleur “dominant” over de blauwe oogkleur.
Het blijkt dat de overerving van oogkleur ingewikkelder is. Vaker dan dit eenvoudige model waarbij bruine ogen dominant zijn, kunnen echter ook ouders met blauwe ogen bruinogige kinderen hebben. Dit komt omdat er meer dan één gen bij de oogkleur eigenschap is betrokken.
Wetenschappers hebben vier goed bestudeerde markers geïdentificeerd die verband houden met oogkleur in de TYR-, OCA2- en HERC2-genen en in de buurt van het SLC24A4-gen. De combinatie van deze genetische markers bepaalt het oogkleurresultaat en niet een enkel gen. Sommige mensen hebben markers die alleen zijn gekoppeld aan lichte oogkleur. Sommige hebben markers die alleen aan een donkere kleur zijn gekoppeld. En anderen hebben een combinatie van zowel lichte oogkleurmarkers als donkere oogkleurmarkers.
De meest zeldzame oogkleur bij mensen over de hele wereld is groen. De meest voorkomende kleur is bruin.
Het is waarschijnlijk dat oorspronkelijk alle mensen bruine ogen hadden. Ongeveer 6.000 tot 10.000 jaar geleden dook in het Zwarte Zeegebied een genetische mutatie op die waarschijnlijk tot blauwe ogen leidde. Eigenlijk, als je blauwe ogen hebt, duidt dat er niet op dat je blauw oogpigment hebt. In plaats daarvan geeft dit aan dat het voorste deel van je oog nauwelijks pigment heeft. Blauwe ogen duiden immers op het ontbreken van pigment, niet op de dominantie van een bepaalde kleur.
In feite wordt aangenomen dat alle blauwogige mensen een gemeenschappelijke voorouder hebben: een Europeaan uit het Zwarte Zeegebied die waarschijnlijk tussen 6.000 en 10.000 jaar geleden moet hebben geleefd.
Blauwe ogen komen het meest voor in Noord-Europa. Een relatief hoog percentage (27%) van de blauwogige mensen in Amerika is deels te danken aan Amerikanen met Oost-Europese, Ierse en Britse afkomst.
Tegenwoordig is bruin nog steeds de meest voorkomende oogkleur ter wereld. Lichtbruine ogen komen het meest voor in Noord- en Zuid-Amerika, West-Azië en Europa, terwijl donkerbruine ogen het vaakst worden aangetroffen in Afrika, Zuidoost-Azië en Oost-Azië.
Groene ogen komen het meest voor in Noord- en Midden-Europa. Hoewel groene ogen van nature in alle rassen kunnen voorkomen, is ongeveer 16% van de mensen met groene ogen van Germaanse en Keltische afkomst. Om precies te zijn, maar liefst 86% van de mensen uit Ierland en Schotland heeft groene ogen.
Minder dan 1% van de wereldbevolking heeft grijze ogen, waardoor ze een van de minst voorkomende oogkleuren zijn. De tinten grijze ogen kunnen variëren van groenachtig tot rokerig blauw tot hazelaarbruin, wat vaak afhankelijk is van de omgeving, vooral verlichting. Ze komen het meest voor in Noord- en Oost-Europa.
