01 mei 2023

Wilt u weten wat er precies gebeurde tijdens de Tweede Wereldoorlog op een adres of in een Utrechtse  buurt? Met behulp van de WO2 kaart kunt u vanaf nu gemakkelijk zoeken in meer dan 20.000 Utrechtse adressen en personen.

Op de kaart zijn specifieke bronnen geplaatst, zoals adressen van verzetspersonen en plekken waar inkwartiering plaatsvond. Ook kunt u foto’s uit de beeldcollectie bekijken. Door te filteren op bronsoort, zoals inkwartieringsbiljetten, krijgt u bijvoorbeeld een overzicht van buurten waar veel Duitse militairen werden ondergebracht. Zo krijgt u een gedetailleerd beeld van wat er zich destijds afspeelde in een omgeving tijdens de oorlogsjaren.

Bekijk de kaart in het onderdeel Locaties in de Tweede Wereldoorlog

In de collectie van Regionaal Archief Tilburg  bevinden zich tientallen archieven, die een geringe omvang hebben. Deze zijn vaak niet voorzien van een inventaris oftewel een inhoudsopgave. Maar daardoor weet u als onderzoeker ook niet welke archiefstukken aanwezig zijn. Afgelopen maanden zijn we deze wat kleinere archieven toegankelijk gaan maken. Soms zijn deze archieven langer in huis, soms zijn het nieuwe aanwinsten.

De volgende archieftoegangen zijn sinds kort via onze website te raadplegen:

Gilze en Rijen

2863. Familiearchief De Bont, Anssems en Hoevenaars te Gilze.

Zie ook: Nakomelingen van Augustinus de Bont: Brabantse Genealogie (brabantse-genealogie.nl)

Goirle

1771. Koninklijke Harmonie Oefening en Ontspanning te Goirle. 

Tilburg en Berkel-Enschot

237. Commissie voor het Nationale Huldeblijk voor koningin-regentes Emma en koningin Wilhelmina ter gelegenheid van haar huwelijk, 1900-1901. 

238. Commissie voor het Kroningsfeest Koningin Wilhelmina, 1898. 

Zie ook: Tilburgs Kroningsfeest in 1898 (regionaalarchieftilburg.nl)

266. Handboogvereniging Kapeldoelen te Tilburg

Kapel Doelen Tilburg werd opgericht in 1862. 

309. Broederschap van het Heilig Bloed O.H. Jezus Christus en de processie van Tilburg en omstreken naar Boxtel, afdeling Hasselt

684. Rooms-Katholieke parochie van het Allerheiligste Sacrament te Tilburg. 

In 2005 werd de allerlaatste kerkdienst gehouden in de kerk van het Allerheiligst Sacrament op het kruispunt van Ringbaan-Oost en de Bossche weg.. De kerk werd in 2018 gedeeltelijk gesloopt en hierna verbouwd tot een appartementencomplex. De bouw van de kerk met de pastorie dateert uit het jaar 1931 en twee jaar later kon de kerk in gebruik worden genomen. De architect van het gebouw was Martinus van Beek (1896-1962).

Aanvankelijk ontving Charles Eijck (1897-1893) de opdracht om uit het priesterkoor aanwezige tufsteen engelfiguren te hakken. Na twee beelden ontstond wat onenigheid tussen de pastoor en de beeldhouwer. De twee in ongenade gevallen engelenfiguren werden in 1955 aangekocht door het bestuur van de lagere school in de Sacramentsparochie met het oogmerk om de beelden te verwerken in de gevel van de nieuw te bouwen school. Dat gebeurde wellicht op voorstel van Charles Eijck die op dat moment al betrokken was bij de decoratieve aankleding van het nieuwe R.K. basisschool Armhoefse Akker aan de Spoordijk. De opdracht werd hierna gegund aan Frans Mandos. 

Het archief van de gesloten kerk is in 2022 naar het archief gebracht. Door slechte bewaaromstandigheden was het archief beschimmeld geraakt. na de juiste behandeling kon het archief worden gered. 

1001. Scouting Nederland, afdeling Tilburg-Goirle.

1782. Handboogschutterij Gaudium Internos Tilburg.

1783. Tilburgse handboogbond

Opgericht 1916 en opgeheven in 1994. 

1785. Handboogsportvereniging Nooit Volleerd Tilburg

1793. Familie Van Gerven te Berkel-Enschot

Frans van Gerven (1927-1987) had samen met zijn vrouw Johanna Simon (1929-2015) een bakkerszaak aan de Molenstraat 9 in Berkel-Enschot. In 1963 moest hij noodgedwongen stoppen vanwege zijn bakkerseczeem. Daarna startte hij met de firma Edelweisz bv, die caravans/ bungalows bouwden. Later is deze firma verplaatst naar Enkhuizen

Het ontcijferen van handschriften in archieven is vaak een flinke uitdaging. Om gescande historische documenten digitaal leesbaar en doorzoekbaar te maken ontwikkelde het KNAW Humanities Cluster de transcriptie-software Loghi. De software is per direct open source beschikbaar. Het Nationaal Archief en het KNAW Humanities Cluster blijven Loghi verder doorontwikkelen.

Ontcijferen handschriften: niet in jaren maar in minuten 

Het ontcijferen van zeventiende-eeuwse handschriften, of veel modernere, zoals uit de periode van de Tweede Wereldoorlog is tijdrovend en vaak moeilijk. Transcriptie-software maakt dit veel eenvoudiger door er een digitale tekst van te maken. Tegelijkertijd biedt die transcriptie ook nieuwe onderzoeksmogelijkheden, omdat gedigitaliseerde tekst doorzoekbaar is. Het vinden van alle vermeldingen van bijvoorbeeld ‘suiker’ in een archief van miljoenen archiefstukken kost slechts een paar minuten in plaats van vele jaren. Tel uit je winst. Maar dan moet de transcriptie-software wel betrouwbaar zijn.

Transcriptie-software Loghi

De transcriptie-software Loghi, zo bleek uit testen, is uitermate nauwkeurig en geeft tot wel 96% correcte transcripties van handgeschreven, getypte en gedrukte teksten. Hierdoor is Loghi geschikt voor erfgoedorganisaties die historische, slecht leesbare teksten beschikbaar en doorzoekbaar willen maken voor bezoekers en onderzoekers. De software is open source, wat betekent dat het beschikbaar is voor iedereen, maar ook dat het kan worden aangepast aan de eigen specifieke behoeften. Loghi is per direct voor iedereen toegankelijk op via de GitHub website. Op die manier kunnen ontwikkelaars er mee aan de slag en een bijdrage leveren aan het verbeteren van Loghi. De software is op dit moment nog niet gebruiksvriendelijk of makkelijk toepasbaar te noemen. Het vereist meer dan gemiddelde IT-kennis om er mee te kunnen werken.

Baseline

Loghi is in staat om uiteenlopende teksten te ontcijferen of het nu handgeschreven, getypt of gedrukt is. De software doet dat in twee stappen. Eerst stelt het vast op welke lijn een regel loopt, de zogenaamde baseline. Op die manier weet de software welke zinnen bij elkaar horen. Daarna zet Loghi het plaatje van de tekst om naar digitale tekst. Door deze twee stappen kan Loghi niet alleen rekening houden met aantekeningen in de kantlijn of tussen regels, maar ook met teksten die verticaal zijn geschreven in bijvoorbeeld tabellen. De software herkent al die verschillende vormen van tekst en geeft de digitale weergave daarvan in de juiste context weer.

Nog niet makkelijk toepasbaar

De Loghi-software is zeer geschikt voor archiefonderzoek maar vereist wel meer dan gemiddelde technische IT-kennis om toe te kunnen passen. Een alternatief en gebruiksvriendelijker programma is Transkribus dat in tegenstelling tot Loghi geen open source is en waarbij voor grotere hoeveelheden betaald moet worden.

Samenwerking KNAW Humanities Cluster en het Nationaal Archief

Het KNAW Humanities Cluster en het Nationaal Archief blijven Loghi verder ontwikkelen om gedigitaliseerde collecties van het Nationaal Archief leesbaar en doorzoekbaar te maken. Dat is nu vastgelegd in officiële samenwerking, waarin ook het Nationaal Archief een ontwikkelaar gaat aannemen. ‘We hebben al 50 miljoen documenten gescand en zullen de komende jaren nog eens 50 miljoen pagina’s digitaliseren. Door deze veelal handgeschreven en getypte documenten met Loghi machineleesbaar te maken, kunnen gebruikers de documenten veel gemakkelijker doorzoeken’, zegt Liesbeth Keijser, projectleider digitalisering bij het Nationaal Archief. In de komende jaren komen de getranscribeerde teksten online beschikbaar.

bron: nationaal archief

Het Nationaal Archief heeft nieuw PID-beleid ontwikkeld. Persistent Identifiers, PIDs, zorgen dat informatieobjecten online terug te vinden zijn. Aanleiding voor het nieuwe beleid waren dode links en technische problemen waardoor bij sommige collecties geen nieuwe PIDs meer werden aangemaakt. Het nieuwe PID-beleid wordt onderdeel van de nieuwe I-strategie van het Nationaal Archief. Het PID-beleid is online beschikbaar en kan een handvat zijn voor organisaties die zelf aan de slag willen met PIDs.

Waarom zijn PIDs zo belangrijk?

PIDs (ook wel duurzame identifiers) zijn een belangrijke stap in het toegankelijk maken en houden van digitale collecties. Een PID is een uniek identificatienummer dat op een vaste plek is geregistreerd. Dus ook als de URL of de bestandsnaam verandert, blijft de informatie via de PID bereikbaar. Een informatieobject is dus altijd online terug te vinden. Zo blijft een bronvermelding correct als je verwijst naar een informatieobject of naar gegevens in een onderzoek. Maar ook als de objecten door andere systemen worden geïntegreerd, zorgt de PID ervoor dat de link blijft werken. Hiermee voorkom je linkrot (loze links) en blijft dit erfgoed altijd zichtbaar en bruikbaar voor de eindgebruiker. Goed PID-beleid en natuurlijk een goede uitvoering daarvan, zijn dan ook essentieel.

Gesprekken met eindgebruikers

Om dat te borgen, stelde het Nationaal Archief een projectgroep samen die het PID-beleid aan moest scherpen. We hebben workshops gehouden met medewerkers van alle relevante afdelingen van het Nationaal Archief. En met externen, zoals de Koninklijke Bibliotheek, het Internationaal Instituut Sociale Geschiedenis en Huygens ING, om inzicht te krijgen in het gebruik en de toepassing van PIDs binnen de erfgoedsector. Het gemaakte PID-beleid bepaalt welke digitale objecten een PID moeten krijgen, hoe en wanneer een PID gemaakt wordt. En wat er gebeurt met de PID als data gewijzigd of verwijderd wordt. In de nieuwe situatie leggen we een PID pas vast bij publicatie van het digitale object. Zo zorgen we dat er geen PID meer verwijderd wordt, bijvoorbeeld in het geval van een foutieve scan.

Ons PID-beleid raadplegen?

Het PID-beleid van het Nationaal Archief is te vinden op onze website. Voordat u met PIDs aan de slag gaat, kunt u ook de PID-wijzer bekijken op www.pidwijzer.nl. Dit is het kennisportaal over persistent identifiers in de erfgoedsector. Het gebruik van PIDs is een van de richtlijnen vanuit het Netwerk digitaal Erfgoed (NDE) en de Digitaal Erfgoed Referentie Architectuur.

Persistent identifier beleid

• Download Persistent identifier beleid 1.0.2 (612 kB)

In april 2023 zijn de indexen van de volgende bronnen toegevoegd. In de meeste gevallen zijn deze bronnen ook al digitaal te vinden op onze website.

Burgerlijke stand

Geboorten

• Best: 1833-1848
• Dinteloord: 1913-1922
• Eersel: 1913-1922
• Eethen, Genderen en Heesbeen: 1838-1857
• Heeze: 1913-1922
• Heusden: 1913-1922
• Luyksgestel: 1913-1922
• Maarheeze: 1883-1902
• Made en Drimmelen: 1903-1917
• Terheijden: 1836-1902

Doop-, trouw- en begraafboeken

Dopen

• Berlicum en Middelrode: 1620-1646
• Groot Linden: 1673-1679, 1688-1731

Trouwen

• Megen: 1616-1675
• Groot Linden: 1673-1679, 1687-1731

Begraven

• Grave: 1655-1662

Schepenbanken

• Berlicum:1749-1758
• Helvoirt: 1778-1809
• Schijndel: 1778-1781, 1783-1787
• Vught en Cromvoirt: 1777-178

Foto’s

Aan de digitale beeldbank zijn in de afgelopen maand afbeeldingen toegevoegd:

• 2126-: Foto’s van Made en Drimmelen
• 1634-: Foto’s Liesbeth Sidler, Vught

Films

Via de filmbank Brabant in Beelden zijn de volgende nieuwe films te raadplegen:

• VERBRUGGE-01: Film over jubileum priester en zusters uit Zijtaart/Wahlwiller
• TURCK-01: Film over o.m. kampioenschap voetbalclub N.O.A.D. Tilburg
• BHIC-000078: Dorpsfilm Steensel 1968
• BHIC-000091 t/m 99: Films Ad van Zelst, Oirschot
• SCH-07: Film buurtvereniging Waeleland, Schaijk

Gescande archiefstukken

Via scannen-op-verzoek is een groot aantal archiefstukken gescand en online gepubliceerd. Bekijk het complete overzicht (Excel-bestand)

Vrijwilligers bedankt

Het doorzoekbaar maken van bovengenoemde bronnen is uitsluitend mogelijk dankzij de hulp van ruim 90 vrijwilligers die werkzaam zijn bij het BHIC. Wij bedanken alle vrijwilligers voor hun betrokkenheid en inzet!

Op woensdag 25 januari hebben we een bijzondere schenking in ontvangst mogen nemen: 11 van de oudste röntgenfoto’s van Nederland, in 1896 gemaakt door dokter Lambert van Kleef. Deze foto’s zijn onderdeel van een grotere collectie die nu volledig door ons bewaard wordt.

Eén van de röntgenfoto’s is die van de hand van Lambert’s dochter Bertha. Zij moest daarvoor destijds bijna anderhalf uur stilzitten! Het resultaat mocht er echter zijn, de stralen gingen zo ‘door het menschelijk vleesch heen’. 

Een andere bijzondere is die van het voetje van een achtjarig jongetje. Dit voetje was geamputeerd nadat het jongetje onder een tram was gekomen. Maar liefst vier uur lang stelde Van Kleef dit voetje bloot aan de röntgenstraling. Daarvoor had hij het voetje eerst met twee spijkers aan een houten plank bevestigd.

Röntgen

Wat deze röntgenfoto’s met name bijzonder maakt is dat het waarschijnlijk de oudste van Nederland zijn. Zo weten we dat de foto van de hand van Bertha van Kleef in januari 1896 is gemaakt. Dat was maar een paar weken nadat de Duitse arts Wilhelm Röntgen zijn eerste wetenschappelijke publicatie deed over röntgenstraling. In 1901 zou hij de eerste winnaar van de Nobelprijs voor Natuurkunde worden vanwege zijn ontdekking. 

Lees over de omzwervingen van de foto’s

In het TijdLab is vanaf begin maart de expositie Tilburg Tattoo – Verhalen onder je huid te zien met mensen die hun liefde voor Tilburg uiten met een tatoeage. Stadsmuseum Tilburg fotografeerde én filmde de deelnemers aan de expositie. Op 18 april voegen wij deze beelden toe aan onze beeldcollectie. Een bijzondere aanwinst!

……

Door deze beelden op te nemen in de collectie van Regionaal Archief Tilburg, worden ze zeker gesteld voor de toekomst en voor altijd bewaard. De foto’s en films vormen vanaf vandaag onderdeel van de uitgebreide foto- en filmcollectie van het archief en de films komen automatisch ook terecht in de brede beeldbank BrabantinBeelden. De foto’s zijn gemaakt door Maria van der Heyden, de films door Job van Etten. 

De reden dat we ze precies vandaag, 18 april 2023, aan de collectie toevoegen, is omdat op deze dag in 1809 Tilburg stadsrechten kreeg van Lodewijk Napoleon. 

Lees het hele bericht

De nadere toegangen op geboorteakten van de Burgerlijke Stand van de afgelopen maand (maart 2023) zijn:

• Wijhe, geboortes, 1811 – 1824, 1837 – 1884, 1894 – 1912
• Zwartsluis, geboortes, 1824 – 1834, 1846 – 1912
• Deventer, geboortes, 1885 – 1901
• Diepenveen, geboortes, 1811 – 1822
• Grafhorst, huwelijken, 1933 – 1936

Met deze nieuwe nadere toegangen zijn in totaal 33.529 akten beschikbaar gekomen.

Deze nadere toegangen kunnen geraadpleegd worden via onze website, via www.wiewaswie.nl en www.openarch.nl.

Via de website Zeeuwen Gezocht van het Zeeuws Archief zijn de huwelijksakten van de burgerlijke stand  van Zeeland (vanaf 1811, Zeeuws-Vlaanderen vanaf 1796) te raadplegen. Ook de scans van deze  zijn hieraan toegevoegd. Het gaat hier uiteraard om de akten ouder dan 75 jaar want dat is de wettelijke openbaarheidstermijn voor huwelijksakten.

Bij de huwelijksakten horen bijlagen; de huwelijksbijlagen. Dit zijn stukken die de aanstaande  bruid en bruidegom bij de ondertrouw moeten inleveren. Op basis daarvan kon de ambtenaar van de burgerlijke stand bepalen of de echtelijke verbintenis tussen beide personen juridisch kan worden voltrokken. 

Tot en met 1932 zijn in Nederland de huwelijksbijlagen bewaard. Vanaf 1933 worden uitsluitend de bijlagen bewaard waarin bewijsstukken zijn opgenomen die zijn opgemaakt in het buitenland, bijvoorbeeld als een of beide huwelijkspartners in het buitenland is geboren.

Lees hier het uitgebreidere nieuws

Vrouwen aan het werk, vermoedelijk in de kousenfabriek Jansen de Wit. Fotograaf Charles Verzijl, collectie BHIC, nr. 1906-000898

In maart 2023 zijn de indexen van de volgende bronnen toegevoegd. In de meeste gevallen zijn deze bronnen ook al digitaal te vinden op onze website.

Burgerlijke stand

Geboorten

• Berkel-Enschot: 1913-1922
• Geldrop: 1893-1902
• Halsteren: 1918-1922
• Made en Drimmelen: 1866-1902

Overlijdens

• Dussen: 1944

Doop-, trouw- en begraafboeken

Dopen

• Beers:1730-1816
• Berlicum en Middelrode: 1772-1810
• Heeswijk: 1724-1735
• Schijndel: 1768-1792

Trouwen

• Beers: 1730-1795, 1803-1804, 1811-1814

Begraven

• Berlicum en Middelrode:1806-1810
• Heesch: 1772-1851

Schepenbanken

• Berghem: 1697-1705
• Berlicum: 1714-1723
• Grave: 1776-1785
• Geffen: 1800-1803
• Heeswijk: 1749-1764
• Helvoirt: 1773-1778
• Oss: 1738-1742
• Veghel: 1801-1802

Rechtbanken

• Strafvonnissen rechtbank Breda: vonnissen 1930
• Rechtbank van eerste Aanleg te Eindhoven: vonnissen 1814-1818
  De vonnissen zijn op naam te doorzoeken via de zoekmachine voor criminele vonnissen

Foto’s

Aan de digitale beeldbank zijn in de afgelopen maand afbeeldingen toegevoegd:

• DCZLD: foto’s camping De Heische Tip, Zeeland
• DCVAR: foto’s Onze Lieve Vrouw van Binderen, Helmond
• DCVAR: foto’s Provinciale Opbouworgaan Noord-Brabant (P.O.N.)

Films

Via de filmbank Brabant in Beelden zijn de volgende nieuwe films te raadplegen:

• BHIC-000086: dorpsfilms Milheeze (1)
• RIJKERS-: films van Toon en Mieke Rijkers (14)
• LAMBER-01: film Lamber van Tiel (1)
• BHIC-000079 t/m 81: films Dora Bijsterveld (3)
• SALLA-: films familie Sallaerts, Bergeijk (2)

Boeken

• BOSTERS, A.M.: Het middeleeuwse geslacht Tolenaar in West-Brabant
• ERP, van: RK boerenstand te Nijnsel
• GASTEL, van: Tussen Markt en Schoolwiel
• N.N.: Het Helvoirtse boek. Stront op straat

Online inventarissen

• 2234. Archieven en collecties Brabants Actieverleden: toevoeging collectie Anita Koster (Vrouwenbeweging ‘s-Hertogenbosch)
• 2179. Partisanen Aktie Nederland: toevoeging collectie Gerrit Beex en website partizanen Hoogeloon (in e-depot)

Gescande archiefstukken

Via scannen-op-verzoek is een groot aantal archiefstukken gescand en online gepubliceerd. Bekijk het complete overzicht (Excel-bestand)

Ander nieuws: aanvulling militieregisters online!

Op onze website is sinds kort een aanvulling van de militieregisters van een aantal Brabantse gemeenten op naam te doorzoeken. Je kunt de namen van dienstplichtigen zoeken via de stamboomzoekmachine op onze website. Lees het uitgebreide nieuwsbericht over de aanvulling voor meer informatie.