NGV Nieuws

Project ‘digitaliseren en indexeren doodsbriefjes’ afgerond

Sinds het voorjaar van 2021 is een groep vrijwilligers bij het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) druk bezig geweest met het toegankelijk maken van de briefjes waarin een arts de doodsoorzaak heeft opgetekend, beter bekend als de ‘doodsbriefjes’. Dat project is nu afgerond. Dankzij deze vrijwilligers kunnen onderzoekers nu via een index de doodsbriefjes (www.bhic.nl/doodsbriefjes) raadplegen van alle gemeenten waar het BHIC doodsbriefjes van heeft. Zij kunnen daar bijzondere gegevens van hun voorouders in terugvinden.

“Of mensen geëvacueerd zijn, of een zwervend bestaan hebben geleid, maar ook belangrijke ontwikkelingen binnen de medische stand: je ziet zoveel méér terug in doodsbriefjes dan enkel de oorzaak van overlijden”, vertelt onderzoeker Marja Waals enthousiast. Zij nam in 2021 het voortouw om dit project samen met het BHIC op te starten. Niet veel later sloten ook Netty van ’t Hof, André Schoones en Betsy van der Wiel zich aan bij de vrijwilligersgroep. Marja heeft ook meteen een medische encyclopedie samengesteld, waarin je alle oorzaken van overlijden kunt terugvinden.  

Doodsbriefjes
Sinds 1865 is het in Nederland zo geregeld: de arts die het overlijden van iemand vaststelt, moet een verklaring opmaken met daarin de oorzaak van het overlijden. Die verklaring gaat vervolgens naar de ambtenaar van de burgerlijke stand. Nu zijn er twee soorten doodsbriefjes. Doodsbriefje A is een beknopte omschrijving, doodsbriefje B is veel uitgebreider; bestemd voor het Centraal Bureau voor de Statistiek voor verwerking in de bevolkingsstatistiek. 

Brongegevens over hoe iemand aan zijn einde is gekomen zijn in Nederland schaars. In de overlijdensakte ontbreekt dit gegeven. Doodsbriefjes zijn dan ook in meerdere opzichten een unieke bron. Je moet wel een beetje geluk hebben om zo’n briefje te pakken te krijgen, want in de loop der tijd zijn er helaas veel vernietigd. Maar gelukkig zijn er ook bewaard gebleven.

Hieronder een volledig overzicht van de bij het BHIC bewaarde verklaringen van overlijden (doodsbriefjes), met vermelding van toegangsnummer, periode en inventarisnummers:

• Alem, Maren, Kessel (toegangsnr. 7314), 1885 en 1938-1957 (inv.nr. 605)
• Berghem (toegangsnr. 7349), 1940-1976 (inv.nrs. 19.2, 19.3 en 20.1)
• Berlicum (toegangsnr. 5035), 1877-1879, 1881-1883, 1886-1901, 1904, 1909, 1916, 1920-1923 en 1927 (inv.nrs. 739-767)
• Beugen en Rijkevoort (toegangsnr. 7024), 1923-1926 en 1930-1936 (inv.nrs. 970-979)
• Cromvoirt (toegangsnr. 5062), 1915-1921, 1924-1925 en 1927-1932 (inv.nr. 472)
• Den Dungen (toegangsnr. 5038), 1866-1941 (inv.nr. 911)
• Dinther (toegangsnr. 7602), 1935-1952 (inv.nrs. 204-205)
• Erp (toegangsnr. 7689), 1940-1945 (inv.nr. 172)
• Geffen (toegangsnr. 7338), 1901-1941 (inv.nr. 106); (toegangsnr. 1487), 1959-1962 (inv.nr. 14)
• Huisseling en Neerloon (toegangsnr. 7387), 1880-1922 (inv.nr. 169)
• Lith (toegangsnr. 7316), 1880-1899, 1901-1912, 1914-1920, 1922-1924, 1926, 1928 en 1930-1932 (inv.nrs. 1196-1241)
• Mill en St. Hubert (toegangsnr. 7033), (1822)1831-1833, 1838-1840, 1874-1875 en 1907-1908 (inv.nr. 711)
• Nistelrode (toegangsnr. 7488), 1921-1929 (inv.nr. 1342) (ontbreekt)
• Oijen en Teeffelen (toegangsnr. 7321), 1928-1938 (inv.nrs. 1027-1037)
• Oss (toegangsnr. 7363), 1882-1929 (inv.nrs. 2106-2110) 
• Ravenstein (toegangsnr. 7476), 1876-1920, met hiaten, en 1922-1950 (inv.nrs. 33-37)
• Reek (toegangsnr. 7726), 1924-1926 en 1941-1942 (inv.nr. 51)
• Schijndel (toegangsnr. 5135), 1944-1960 (inv.nrs. 624-640)
• Sint-Michielsgestel (toegangsnr. 5136), 1941-1943, 1945-1947 en 1952-1953 (inv.nrs. 542-547 en 2277); 1932-1936 (inv.nrs. 2271-2275); 1939-1949 (inv.nr. 2276)
• Sint-Oedenrode (toegangsnr. 7737), 1870-1939 (inv.nrs. 1531-1600); (toegangsnr. 7635), 1940-1956 (inv.nrs. 502-518)
• Veghel (toegangsnr. 7753), 1897-1936 (inv.nrs. 1541-1580); 1940-1945 (inv.nrs. 1275-1276)
• Vught (toegangsnr. 5224), 1870-1930 (inv.nrs. 61-64); registers van aan de hoofdinspecteur van de volksgezondheid gezonden persoonssterfkaarten, 1905-1909 (inv.nrs. 65-66); (toegangsnr. 5131), 1940-1949 (inv.nr. 1202)

“De doodsbriefjes geven je een directe inkijk in die tijd. Het is schrikbarend hoeveel kinderen er wel niet zijn overleden aan difterie of kinkhoest. Je ziet soms gezinnen die bijna jaarlijks een doodgeboren kindje krijgen. Er zit zoveel tragiek in deze documenten.” Als een kindje doodgeboren is, zocht Marja de naam van de ouders erbij. “Zodat zo’n jongetje of meisje meer is dan alleen de vermelding ‘doodgeboren’. Dat maakt het ook een heel bijzonder archief. Als iemand een zwervend bestaan heeft geleid, zie je dat ook. De gemeente waarin hij is overleden heeft zo nauwkeurig mogelijk in kaart gebracht waar hij al die tijd is geweest.”

Chapeau!
Het doorzoekbaar maken van deze interessante bron was mogelijk dankzij de hulp van Marja, Netty, André en Betsy. Daarom willen wij hen namens het BHIC en alle (toekomstige) gebruikers ontzettend bedanken voor hun enorme inzet en bijdrage!

nieuw online portaal

850.000 dossiers met bouwvergunningen van Gemeente Breda zijn toegankelijk gemaakt via een nieuw online portaal. Gekoppeld aan breda.nl en de website van Stadsarchief Breda vind je daar ruim een half miljoen bouwtekeningen. In dit publieksvriendelijk systeem kan iedereen vanaf 1 juni zelf informatie vinden over bijvoorbeeld een huis of een gebouw, en die daarna direct downloaden. Wethouder Boaz Adank opende op 13 juni het portaal officieel.
 
2,3 miljoen scans
 
De bouwvergunningen zijn een aantal jaar geleden allemaal gedigitaliseerd: ruim 1,5 kilometer in totaal, zo’n 2,3 miljoen scans! Al een grote stap vooruit, alleen moest je nog enkele werkdagen wachten totdat het dossier per mail werd toegestuurd. Je ontving dan het complete dossier want een selectie van bepaalde bouwinformatie was niet mogelijk. Het aantal aanvragen was er niet minder om: van 1 november 2019 tot en met 31 mei 2023 werden er 14.470 dossiers opgevraagd.
 
Nieuw archief, nieuw portaal
 
In het nieuwe portaal zoek je snel en gemakkelijk in de duizenden dossiers en download je gratis met enkele klikken precies wat je nodig hebt. Deze digitale bouwvergunningen zijn het nieuwe origineel en vervangen de oude papieren variant. De papieren vergunningen zijn grotendeels vernietigd.
Er wordt een representatieve selectie met fysieke bouwvergunningen bewaard.
 
Meer informatie vind je op onze website onder Collecties – Archieven – Bouwdossiers.

Gepubliceerd: 18 augustus 2023

Een oproep om radiotoestellen en fietsen in te leveren. Een waarschuwing voor vergelding bij het plegen van sabotage. Deze bekendmakingen gebruikte de Duitse bezetter in de periode 1940-1945 om de bevolking te informeren over nieuwe besluiten en maatregelen. Dankzij het project De oorlog in bekendmakingen zijn afgelopen jaar meer dan duizend van deze aanplakbiljetten gedigitaliseerd. Met de publicatie van de Handreiking Bekendmakingen 1939-1946 is het project afgerond.

Bekendmakingen, datum onbekend. Fotograaf onbekend, collectie OVCG, Groninger Archieven

Project De oorlog in bekendmakingen afgerond

Meer dan duizend bekendmakingen worden via infographics (informatieve illustraties) en een digitale kaart gepresenteerd op oorlogsbronnen.nl als onderdeel van het project De oorlog in bekendmakingen. Hierdoor krijgen we inzicht in de steeds veranderende machtsverhoudingen in Nederland in de periode 1939-1946. De bekendmakingen zijn onder andere gekoppeld aan locaties, gebeurtenissen en personen. De verhalen achter de bekendmakingen komen op deze wijze aan de oppervlakte. Ook laat dit project zien dat bronnen altijd onderdeel uitmaken van een bredere thematische context. 

Handreiking Bekendmakingen 1939-1946

Netwerk Oorlogsbronnen, Stichting Oorlogs- en Verzetscentrum Groningen (OVCG) en de Groninger Archieven ontwikkelden een handreiking voor alle collectiehouders in Nederland die documenten uit de Tweede Wereldoorlog in Nederland beheren. Het document biedt collectiebeheerders handvatten voor het identificeren, beschrijven en contextualiseren van deze bijzondere en informatierijke bronnen. Naast achtergrondinformatie bevat het ook praktische adviezen en tips.

Het project De oorlog in bekendmakingen is een initiatief van Netwerk Oorlogsbronnen, OVCG en de Groninger Archieven, mede mogelijk gemaakt door het Mondriaan Fonds.

zie Project ‘De oorlog in bekendmakingen’ afgerond – Groninger Archieven

Steeds meer geboorteakten van de burgerlijke stand zijn op naam doorzoekbaar via onze website. Afgelopen week is een nieuwe set indexen beschikbaar gekomen.  

Op onze website kunt u nu ook zoeken door de geboorteakten uit de periode 1853-1902 van de voormalige gemeenten:

• Medemblik (tot 1900)
• Midwoud (tot 1900)
• Nibbixwoud
• Obdam (1811-1900)
• Opmeer
• Opperdoes
• Oudendijk

Onze collega’s van het Zeeuws Archief hebben de zoekgids Meekrap en meestoven in Zuidwest-Nederland, 1700-1950 samengesteld.

De wortels van meekrap werden in meestoven bewerkt en daarna gebruikt als grondstof voor rode kleurstoffen. Meekrap was eeuwenlang een toonaangevend en winstgevend product. Deze gids biedt een totaaloverzicht van archiefstukken die betrekking hebben op de teelt van meekrap en dient als startpunt voor onderzoek. 

Het Zeeuws Archief heeft het archief van de Koninklijke Maatschap De Wilhelminapolder (KMWP) van de oprichting in 1809 tot 1960 geconserveerd en gedigitaliseerd. Het bedrijf is nog altijd één van de grootste landbouwbedrijven in Nederland. Het project is aangevuld met enkele archieven over meestoven uit het West-Brabants Archief, gemeentearchief Goes en streekarchief Goeree-Overflakkee.

De West-Brabantse meestoofarchieven zijn gedigitaliseerd en direct op onze eigen website te bekijken:

• De Nieuwe Meestoof te Stampersgat, 1851-1892
• De meestoof te Fijnaart, 1759-1804
• De Nieuwe Meestoof te Heijningen, 1700-1899
• De Oude Meestoof te Klundert, 1744-1884
• Vereniging van belanghebbenden in de exploitatie van een meestoof te Standdaarbuiten, 1836-1924
• Meestoof Het Vertrouwen te Nieuw-Vossemeer, 1864-1885
• De Oude Meestoof of de Balans te Steenbergen, 1745-1865

Bekijk voor meer informatie over dit project en het archief van de KMWP de website van het Zeeuws Archief. 

Direct naar de onderzoeksgids Meekrap en meestoven in Zuidwest-Nederland.
Je vindt de archiefstukken onder het kopje Gids, in de inleiding staat de meekrapteelt uitgebreid beschreven.

NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust en Genocidestudies

Sinds zeer korte tijd beschikt het Regionaal Archief Tilburg over een register met alle processen-verbaal van de Tilburgse vreemdelingenpolitie. Het register bleek te zijn bewaard bij het NIOD in Amsterdam. Het vermoeden is dat het register ooit door de toenmalige gemeentepolitie Tilburg is uitgeleend aan het Openbaar Ministerie, maar dat het register niet terug is gestuurd. Al eerder in het jaar 2000 zijn er registers vanuit het NIOD naar Tilburg teruggekeerd.

Wat staat er in het register?

Het register bevat processen-verbaal van de vreemdelingenpolitie en start in juni 1940. De gemeentepolitie heeft dan al direct de opdracht gekregen om Engelse mannen aan te houden tussen de 16 en 60 jaar. Na aanhouding worden twee Engelsen afgevoerd naar een kamp in Schoorl. In december van dat jaar worden ook nog Engelse kloosterzusters afgevoerd. Ook Belgen, Fransen, Amerikanen en incidenteel een Zweed vormen onderwerpen in de processen-verbaal. Soms is een paspoort kwijtgeraakt.

Op last van de Sicherheitspolizei (SiPo) ‘s-Hertogenbosch worden in de loop van de bezetting steeds meer Tilburgers aangehouden. Vaak worden die doorgezonden naar het Huis van Bewaring aldaar. Uit de processen-verbaal blijkt dat veel bijbels van Jehova’s van getuigen in beslag worden genomen. Ontvluchte Franse krijgsgevangenen worden in april 1942 aangehouden. Na oktober 1944 worden er geen processen-verbaal meer opgesteld.

Jodenvervolging

Rond juni 1942 worden veel huiszoekingen gedaan bij pensions, waar vaak Joden verblijven. Vanaf november 1942 neemt het aantal meldingen over Joden toe. Veel Joden worden in augustus 1942 afgevoerd naar Vught en Westerbork. In november 1942 wordt de slagerij van David Gersons aan de Bisschop Zwijsenstraat leeggehaald.

De tweede grote melding dateert van 29 november tot 5 december, Joodse gezinnen worden dan bij elkaar gebracht en moeten vaak hun eigen huis verlaten. Hun woningen aan de Ridderstraat, J.P. Coenstraat en Diepenstraat wordt direct beschikbaar gesteld aan werknemers van machinefabriek König. In februari en maart, april, mei 1943 volgen arrestaties van diverse Joden. 

Vanaf december 1942 is er steeds meer informatie te vinden over de verzegelde woningen van Joden en wat er met de huisraad is gebeurd. Rond mei 1943 worden 69 ! woningen van weggevoerde Joden weggegeven aan Tilburgers. Soms wordt huisraad opgeslagen in de fabriek van Eras.

 In juni 1943 geeft de Tilburgse politie door dat de opsporing van Joden als vervallen kan worden beschouwd. Dramatisch zijn de arrestaties een jaar later van onderduikers in het huis van Bebber evenals die bij Martina Janssen (Moerel). 

Scans beschikbaar

De scans van de processen-verbaal 1940-1944 vind je hier. (Gemeentepolitie Tilburg, 29.1286)

Gerelateerde websites

• Categorie:Oorlogsslachtoffers Tilburg – Wiki Midden-Brabant (wikimiddenbrabant.nl) 
• Gemeente onderzoekt handel in Joods vastgoed tijdens en na WOII – Gemeente Tilburg

Adoptiedossiers opvraagbaar van de Centrale Adoptieraad (CAR) en Centrale Adoptiedocumentatie (CAD)

Vanaf vandaag (14 augustus 2023) is het mogelijk om bij het Nationaal Archief een dossier op te vragen uit een archief met bijna 9.400 adoptiedossiers. Het gaat om de dossiers van de CAR en de CAD.

Het archief van de Centrale Adoptieraad (CAR) en Centrale Adoptiedocumentatie (CAD) bevat dossiers over adopties tussen 1957 en 1999. Het gaat om zowel interlandelijke adopties als binnenlandse adopties. Let op: er is niet over iedere adoptie een dossier aanwezig in het CAR en CAD archief!

Aanvraag doen

Wilt u een aanvraag doen voor het archief van de CAR en CAD? Op de themapagina’s Interlandelijke Adoptie en Binnenlandse Afstand en Adoptie vindt u meer informatie over de dossiers, de organisaties die de dossiers aanlegden en over hoe u een aanvraag indient.

Voor elke aanvraag die wij ontvangen, kijken wij zo breed mogelijk in onze collectie of wij informatie kunnen vinden die te maken heeft met uw zoekvraag. Dat betekent dat wij behalve in de archieven van de CAR/CAD ook kijken in andere collecties waar mogelijk (kopieën van) adoptiedocumenten in voorkomen, zoals rechtbankarchieven. Het kan ook gebeuren dat we u doorverwijzen naar andere archiefinstellingen die mogelijk relevante informatie voor u in hun collectie hebben.

Rapport over vernietigde adoptiedossiers

In het rapport van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed over vernietigde adoptiedossiers wordt vermeld dat sommige documenten uit de onrechtmatig vernietigde dossiers in kopievorm in andere archieven te vinden zijn. Dit geldt onder andere voor de archieven van het CAR en het CAD. Lees ook de reactie van Afelonne Doek: Reactie Afelonne Doek, Algemeen directeur Nationaal Archief op rapport vernietigen interlandelijke adoptiedossiers .

Dossiers RvdK en CA-IKA

Helaas kan het ook zo zijn dat er geen informatie te vinden is in onze collectie met betrekking tot uw zoekvraag. Dan is het van belang te weten dat we momenteel hard aan het werk zijn om deze collectie adoptiedossiers verder uit te breiden met de dossiers van andere overheidsorganisaties die zich met adoptie bezighielden, zoals de Raad van de Kinderbescherming en de Centrale Autoriteit Internationale Kinderaangelegenheden.

Zodra er nieuwe dossiers opvraagbaar worden zullen we u via deze website (https://www.nationaalarchief.nl/) op de hoogte stellen.

In de maand juli zijn onderstaande archieftoegangen op onze website verschenen:

• Stichting Wijkvereniging Westenholte, Voorst en Frankhuis te Zwolle
• Firma Kamphof, tingieterij te Zwolle
• (Arbeiders) Muziekvereniging “Voorwaarts” te Zwolle
• Scoutinggroep “De Springbokken” te Zwolle
• Stichting Ouderenzorg Hellendoorn met rechtsvoorgangers

Ook zijn de volgende nadere toegangen op akten van de Burgerlijke Stand beschikbaar gekomen:

• Blankenham, huwelijken 1933 t/m 1944
• Kuinre, huwelijken, 1933 t/m 1944
• Staphorst, geboorten, 1822 t/m 1830
• Steenwijk, geboorten, 1913 t/m 1917
• Zwartsluis, geboorten, 1811 t/m 1823
• Deventer, geboorten 1902

Met deze nieuwe nadere toegangen zijn in totaal 4.038 akten beschikbaar gekomen.

Deze nadere toegangen kunnen geraadpleegd worden via onze website en www.wiewaswie.nl.