NGV Nieuws

Vanaf vandaag (21 maart) zijn de verhoren van ruim 2100 Engelandvaarders online te bekijken en op naam te doorzoeken via de index Reizen van Engelandvaarders. Engelandvaarders zijn inwoners van Nederland die tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit bezet gebied naar Engeland afreisden. Eenmaal in Engeland aangekomen werden ze verhoord door de Britse en Nederlandse veiligheidsdiensten.

Lange en gevaarlijke reis

De reis van Engelandvaarders was vaak lang en gevaarlijk. Niet iedereen overleefde het. De Engelandvaarders doorkruisten op hun tocht meestal verschillende landen. Ze liepen altijd het risico opgepakt te worden, zeker op de momenten dat ze illegaal een grens overstaken. Ook het reizen door neutrale landen was niet zonder gevaar. In de praktijk deden veel van deze landen namelijk concessies aan Nazi-Duitsland om te voorkomen dat ze zelf aangevallen zouden worden.

Verschillende routes naar Engeland

Er waren verschillende manieren om in Engeland te komen. Een op de tien Engelandvaarders lukte het om met een bootje via de Noordzee de overkant te bereiken. Ongeveer zestig procent nam de Zuidelijke route via België, Frankrijk, Spanje en Portugal, soms met een tussenstop in het neutrale Zwitserland. Een andere veel gebruikte route was de Noordelijke route. Deze liep via het neutrale Zweden en vandaar per vliegtuig naar Engeland. In de beginjaren van de oorlog arriveerde een aantal Engelandvaarders via de Oostelijke route (Sovjetunie, Japan, Verenigde Staten) in Engeland.  Onder de Engelandvaarders bevonden zich ongeveer 70 vrouwen.

Verhoord door MI5 en de Nederlandse veiligheidsdienst

De Engelandvaarders die Engeland wisten te bereiken stond een reeks verhoren te wachten. Allereerst screende de Britse geheime dienst MI5 de Engelandvaarders op politieke betrouwbaarheid. De dienst wilde zo voorkomen dat spionnen het land zouden binnenkomen. Na de Britse screening volgde een nieuwe ronde verhoren: deze keer door de Nederlandse veiligheidsdienst. Engelandvaarders moesten daarbij uitgebreid verslag doen van de reis die ze hadden afgelegd. Daarnaast verzamelde de Nederlandse veiligheidsdienst informatie over de situatie in Nederland en over collaborateurs. Het Nationaal Archief bewaart de verslagen van deze verhoren.

Reconstructie van reizen

De verhoren van de Engelandvaarders vormen een waardevolle bron van informatie over de reizen die zij hebben afgelegd. Binnen het project De reizen van Engelandvaarders in kaart gebracht zijn zeventig vrijwilligers met de verhoren aan de slag gegaan. Ze hebben de verhoren van ruim 2100 Engelandvaarders doorgenomen en genoteerd welke routes zij namen, wat hun belevenissen waren en met wie zij samen reisden. Samenwerkingspartner WO2NET maakte per individu, voor zover mogelijk, een tijdlijn en een kaart van de reisroutes en publiceerde deze op www.oorlogsbronnen.nl.

Zoeken naar reizen van Engelandvaarders

Op de website van het Nationaal Archief kunt u nu zoeken naar Engelandvaarders via de index Reizen van Engelandvaarders. U vindt persoonsgegevens en informatie over de route die de Engelandvaarder aflegde. Ook is er een link naar het gescande verhoor en naar mogelijke andere bronnen. Met behulp van deze informatie komt het verhaal van de reis van Engelandvaarders tot leven.

De reis van Trix Terwindt

Een goed voorbeeld is het verhaal van Trix Terwindt (1911-1987). Trix werkt tot het uitbreken van de oorlog als stewardess voor KLM. In maart 1942 begint zij aan haar reis naar Engeland via de Zuidelijke route. In haar verhoor lezen we dat ze vertrekt met ene Lusink, een cadet van het KNIL: ‘Wij hadden geen papieren en ik had wat losse adressen voor onderweg. Per trein zijn we naar Tilburg gegaan en vandaar via Goirle geloopen naar Poppel in België. In Poppel hebben we de tram genomen naar Turnhout en vandaar zijn we per trein gereisd naar Brussel, via Antwerpen’. De reis gaat verder door België naar Frankrijk.  Met behulp van valse identiteitsbewijzen en passeurs (begeleiders die mensen de grens over smokkelden) bereikt Trix Zwitserland, waar ze wordt opgepakt en een aantal dagen vastzit. Hierna reist zij via Spanje en Portugal door naar Engeland.

Slachtoffer van het Englandspiel

Nadat Trix in Engeland is aangekomen en gescreend, krijgt ze op verzoek van de Britse Militaire Inlichtingendienst MI-9 een training tot geheim agent. Op 13 februari 1943 wordt ze als geheim agent boven Nederland gedropt. Zij wordt dan het slachtoffer van het zogenaamde ‘Englandspiel’, waarbij de Duitse bezetter berichten onderschept over droppings. Terwindt wordt na haar dropping meteen gearresteerd door de Sicherheitsdienst. Na internering in verschillende kampen en gevangenissen, waaronder Kamp Haaren en het Oranjehotel, wordt zij uiteindelijk op 5 mei 1945 uit Mauthausen bevrijd.

Meer verhalen van Engelandvaarders lezen?

In de zoekhulp Engelandvaarders, 1940-1945 , leest u hoe u zelf onderzoek kunt doen naar Engelandvaarders. Of bekijk de projectpagina De Engelandvaarders in kaart brengen.

Nationaal archief

Vrijwilligers hebben via VeleHanden de Gelderse huwelijksakten uit de jaren 1943 tot 1947 geïndexeerd. Deze akten zijn vanaf vandaag op onze website te doorzoeken en te bekijken. Heeft u ouders, grootouders of andere familieleden die in de periode 1943 tot 1947 in Gelderland zijn getrouwd? Grote kans dat u de huwelijksakte in de personendatabase terug kunt vinden. 

Huwelijksakten worden na 75 jaar openbaar. Wij liepen een aantal jaren achter met het online plaatsen van openbaar geworden akten. Via de website VeleHanden.nl zijn vrijwilligers bezig met het indexeren van deze akten, zodat wij deze achterstand kunnen inhalen. We willen de vrijwilligers die hieraan meewerken heel erg bedanken! Dankzij hen wordt het doen van familieonderzoek een stuk makkelijker.

Het indexeren van deze akten is onderdeel van het project Van de Wieg tot het Graf, waarin geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten worden geïndexeerd die nog niet op onze website staan. Wilt u meer weten over het project Van de Wieg tot het Graf? Het indexeren van akten gaat via de website van VeleHanden. Hier kunt u de voortgang van het project zien. Vrijwilligers zijn inmiddels begonnen met het indexeren van de Gelderse overlijdensakten van 1961 tot 1972.

Hulp nodig bij het vinden van een huwelijksakte? Bekijk de vraag ‘hoe zoek ik een persoon?’ op onze veelgestelde vragen pagina.

Het Zeeuws Archief is van start gegaan met Nieuw Openbaar, een serie over archieven die recent openbaar gemaakt zijn. Elk kwartaal verschijnen er een video en een blog, waarin archivarissen laten zien hoe je onderzoek doet in archieven waarvan de openbaarheidstermijn is verstreken. Zo kun je zelf ook op onderzoek uit.

In de eerste aflevering staan de Zeeuwse burgemeesters in de Tweede Wereldoorlog centraal. Nieuw openbaar gemaakt archief geeft meer informatie over de keuzes die ze moesten maken tussen burger en bezetter. Wat is er te vinden in deze stukken? Archivaris Ad Tramper gaat op zoek. Je vindt de blog hier.

Met het starten van de serie Nieuw Openbaar wil het Zeeuws Archief aandacht schenken aan archieven die recent voor iedereen in te zien zijn. De archieven kunnen nieuwe informatie bevatten voor verder onderzoek, informatie die tot voor kort niet openbaar was. We laten zien wat er allemaal te vinden is en geven je in de video en de blog handvatten om op zoek te gaan.

Nieuw openbaar?

Archieven kunnen soms voor een periode beperkt worden in de openbaarheid. Het openbaar maken wordt dan uitgesteld, bijvoorbeeld omdat er vertrouwelijke of privacygevoelige informatie in de stukken te vinden is. Uiteindelijk worden alle archieven openbaar.

In de collectie van Regionaal Archief Tilburg bevinden zich bepaalde archieven, die een kleine omvang hebben.  Deze zijn vaak niet voorzien van een inventaris oftewel een inhoudsopgave.  Maar dan weet je als onderzoeker ook niet welke archiefstukken aanwezig zijn.  Vorige maanden hebben we een aantal van deze wat kleinere archieven toegankelijk gemaakt. Soms zijn deze archieven langer in huis, soms zijn het nieuwe aanwinsten.

De volgende archieftoegangen zijn sinds kort via onze website te raadplegen:

Gilze en Rijen

2854. EHBO Vereniging Rijen, 1938-2022. 

Oisterwijk

813. Familiearchief Roozen te Moergestel.

6022. Persoonlijk archief van frater Theo Cornelissen (1910-1964).

Voor fotoalbum zie: Foto’s & Kaarten (regionaalarchieftilburg.nl)

Voor meer achtergrondinformatie zie Yvonne Welings, Oisterwijker in de Oost. Het levensverhaal van frater Theo Cornelissen (1910-1964), in:   De Kleine Meijerij 74 (2023) nr.  4, p. 109-113. Met aanvulling in: De Kleine Meijerij 75 (2024) p. 15. 

Tilburg

375. Familiearchief Van Rijswijk.

424. Adrian Goyarts, architect te Tilburg, 1840-1851.

Betreft rekeningenboek van Goyarts (Goyaerts) (1811-1886), aannemer van onder andere het paleis van Koning Willem II in Tilburg, het latere Paleis-Raadhuis en andere belangrijke gebouwen uit die tijd.

Voor de scan van het rekeningenboek zie: regionaalarchieftilburg.nl/zoek-in-archieven/?/scans/NL-TbRAT-424/1/start/0/limit/10/highlight/1

541. Fredericus J. Broné, pauselijk zouaaf te Rome.

1776. Dagboeken van Adriaan Briaire (1921-1995), 1936-1995

In 2022 zijn de dagboeken van Adriaan Braire (1921-1995) geschonken. Adriaan Maria Josephus werd op 22 september 1921 geboren in Tilburg, als zoon van spoorwegambtenaar Jef ( Josephus Adrianus) 1894-1974 en Antonetta Maria Teurlincx. Het gezin woonde in de Enschotsestraat. Jef Braire speelde tussen 1915 en 1923 voor Willem II. Toen Briaire stopte met voetbal werd hij werknemer bij de Nederlandse spoorwegen. Ad Briaire schrijft in zijn dagboeken over de dagelijkse gang van zaken in de lessen op de HBS, wat er gegeten wordt, wie er aan huis komen en dat roken al op jonge leeftijd erg belangrijk is. Zijn belangrijkste tijdverdrijf bestaat uit wandelen, lezen, in het kanaal zwemmen en bioscoopbezoek. Over zijn Joodse medeleerlingen schrijft hij nauwelijks, hij noemt ze slechts terloops. Elke dag wordt het weer besproken. Hij heeft veel belangstelling voor het bouwen van vliegtuigen en de mogelijkheid om ooit zichzelf als een vogel voort te bewegen. Voor dat laatste houdt hij zichzelf zo goed mogelijk in conditie, daarover gaan ook veel schrijfsels.

1779. Persoonlijk archief Ad Silvius (1920-1991).

Voor meer achtergrondinformatie zie: Het bijzondere levensverhaal van Ad Silvius (regionaalarchieftilburg.nl)

1811. Vrouwensportschool Kwidam, 1988-2018.

1821. Fotocollectie Rob Vennix: Spoorpark in ontwikkeling (2018-2019). 

1823. Sint Elisabethvereniging in de parochie Hasselt, 1920-1953.

Vrijwilligers hebben via VeleHanden de Gelderse huwelijksakten uit de jaren 1943 tot 1947 geïndexeerd. Deze akten zijn vanaf vandaag op onze website te doorzoeken en te bekijken. Heeft u ouders, grootouders of andere familieleden die in de periode 1943 tot 1947 in Gelderland zijn getrouwd? Grote kans dat u de huwelijksakte in de personendatabase terug kunt vinden. 

Huwelijksakten worden na 75 jaar openbaar. Wij liepen een aantal jaren achter met het online plaatsen van openbaar geworden akten. Via de website VeleHanden.nl zijn vrijwilligers bezig met het indexeren van deze akten, zodat wij deze achterstand kunnen inhalen. We willen de vrijwilligers die hieraan meewerken heel erg bedanken! Dankzij hen wordt het doen van familieonderzoek een stuk makkelijker.

Het indexeren van deze akten is onderdeel van het project Van de Wieg tot het Graf, waarin geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten worden geïndexeerd die nog niet op onze website staan. Wilt u meer weten over het project Van de Wieg tot het Graf? Het indexeren van akten gaat via de website van VeleHanden. Hier kunt u de voortgang van het project zien. Vrijwilligers zijn inmiddels begonnen met het indexeren van de Gelderse overlijdensakten van 1961 tot 1972.

Hulp nodig bij het vinden van een huwelijksakte? Bekijk de vraag ‘hoe zoek ik een persoon?’ op onze veelgestelde vragen pagina.