Woord van de redactie
Van het Bestuur
Activiteitenkalender
Even kennismaken met Angelo Verbruggen
Ons nieuwe onderkomen
Wie zijn zij?
Een erfstrijd om het ridderleen Trips (deel 1)
Bidprentje van Catherina Gertrudis Nobis
Verslag afdelingsjaarvergadering
Afsluitende lezing; Geschiedenis (oud-)Lemiers door Bas Alberts
Foto impressie Catharinakapel Lemiers
Goed nieuws voor onderzoekers, want je kunt nu al meer dan 275.000 strafvonnissen in onze rechtbankarchieven raadplegen.
Wat waren in de 19e eeuw de meest voorkomende misdrijven? En heeft een van mijn voorouders ooit een bank beroofd?
Het is niet vreemd dat de namenindex van het BHIC op strafvonnissen in onze rechtbankarchieven al sinds jaar en dag crimineel goed scoort. In ieder vonnis schuilen immers prachtige verhalen over bittere armoede, blinde woede, uit de hand gelopen ruzies, hopeloze liefdes en wat al niet meer. Duik er maar eens in… wie weet wat je ontdekt!
Typ snel je achternaam in en wacht in spanning het ‘vonnis’ af.
Ga rechtstreeks naar de criminele vonnissen
Van de redactie
We starten met de aankondiging van de Schepperle Award, een oproep om kandidaten voor te dragen en de vooraankondiging van een landelijk evenement waarin de prijsuitreiking zal plaatsvinden.
We hebben dit keer twee genealogische hoofdartikelen. Het eerste is van Bep Kastelijns die verhaalt over de voorouders van Neeltje Lucus uit Steenbergen in Noord-Brabant, dit stuk wordt afgesloten met een kwartierstaat. Het tweede is van Frans Jacobs die de hele familie Lippinkhof uit Twente in beeld brengt en dit wordt afgesloten met twee schema’s.
Verder in dit nummer een reeks kleinere bijdragen, te beginnen met Judith Harren die een beeld schetst van de argwaan en onmin in een familie rond een testament. Daarna een hartekreet vanuit de redactie om kandidaten te werven. Petronella Elema schetst de huwelijksperikelen van Meindert Geerts uit Ten Boer, ten gevolge van dorpsroddel en achterklap, en de rol van de dominee en de classis daarbij. En Else van der Kuip-Zilvold brengt een correctie op het kwartier Wilbrennink in de kwartieren van onze Nobelprijswinnaars Kamerlingh Onnes en Lorentz.
Maja Westhoff laat ons een onderbelicht aspect zien van DNA-onderzoek. Een simpele alledaagse vraag met een interessant antwoord.
Tot slot weer de wapenregistraties, een aflevering van VANALLES en dit keer Nederlandse tijdschriften.
De redactie wenst u veel leesplezier.
73. Deutscher Genealogentag
Van belang voor iedereen die Duitse voorouders in zijn genealogie heeft. En wie heeft dat niet.
Dit landelijk evenement wordt van 27 tot en met 29 oktober gehouden in de stad Kleve.
Het motto voor deze dagen is “Grenzenlose Forschung”.
De organisatie is in handen van het familiehistorische Kleefse Mosaik-Archiv. Het omvat meer dan 100 plaatsen. Er staan ook bestanden in uit de Grensstreek met Nederland. Deze grens speelt hoe langer hoe minder belang vanwege de vele uitwisselingen met Nederlandse partnerverenigingen. Ongeveer een derde van het aantal leden is Nederlander.
Naast Duitse en Nederlandse verenigingen zullen organisaties uit Brazilië, Frankrijk, Oostenrijk, Zwitserland Zweden en de USA
aanwezig zijn.
Het programma omvat een veelvoud aan lezingen: op vrijdag 4; op zaterdag 11 en op zondag 4.
Er zijn rondleidingen en excursies.
En niet te vergeten een groot aantal stands van genealogische firma’s zoals Ahnenblatt, Familysearch, ProGen, Heredis en vele genalogische stichtingen en verenigingen.
De ontwikkelingen voor deze dagen zijn op het internet te volgen via https://genealogentag.dagv.org/
Het Zeeuws Archief heeft vandaag, dinsdag 27 juni 2023, de website MCC Reizen gelanceerd. De site brengt de scheepsreizen van de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC) op een interactieve kaart in beeld. Daaronder zijn meer dan 100 trans-Atlantische slavenreizen waarbij tot slaaf gemaakte Afrikanen werden verkocht in de Cariben. Ook geeft de site direct toegang tot gedigitaliseerde archiefstukken waarin de mensenhandel is vastgelegd. De nieuwe website MCC Reizen is te bekijken via slavenhandelmcc.nl
De scheepsreizen van de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC) zijn te volgen op een kaart met tijdlijn. Na aanklikken van een reis opent een detailvenster met reisgegevens inclusief bijzonderheden over de handel. Bij handel in slaafgemaakten wordt vermeld hoeveel mensen werden gekocht en waar zij werden verkocht. Ook geeft het detailscherm toegang tot de online archiefstukken waaruit deze informatie afkomstig is.
De website maakt inzichtelijk dat het bedrijf na 1750 steeds vaker in mensen ging handelen. De MCC verkocht de tot slaaf gemaakte Afrikanen veelal in Suriname, Curaçao en Sint Eustatius. Dat trans-Atlantische slavenhandel verweven was in de 18e-eeuwse Europese maatschappij wordt duidelijk uit de goederen en producten die de schepen vervoerden: Europese ruilgoederen gingen naar de kust van West-Afrika en de Caribische producten van plantages – suiker, koffie, cacao en tabak – werden verscheept naar de thuishaven in Europa.
Naast trans-Atlantische slavenreizen hebben schepen van de MCC andere typen handelsreizen gemaakt, bijvoorbeeld naar bestemmingen in Europa, de Spaanse bezittingen in de Cariben of ter visserij en walvisvaart. De MCC reedde in de 18e eeuw in totaal bijna 300 scheepsreizen uit.
Het archief van de MCC is opgenomen in het internationale Memory of the World-Register van Unesco. Met de nieuwe website vraagt het Zeeuws Archief aandacht voor het archief van de MCC in het Herdenkingsjaar Slavernijverleden.
De MCC werd in 1720 opgericht om handelsreizen overzee te maken. Aanvankelijk startte het bedrijf met reizen in Europa en werd bijvoorbeeld Zeeuwse tarwe verkocht en Franse wijn ingekocht. Daarna volgden tal van andere typen scheepsreizen. Nadat de West-Indische Compagnie (WIC) na 1730 andere compagnieën toestond trans-Atlantische slavenhandel te bedrijven, reedde de MCC in 1732 een eerste reis uit. Daarbij werden 318 slaafgemaakten aan de kust van West-Afrika gekocht en 268 in de Cariben verkocht.
In de tweede helft van de eeuw legde het bedrijf zich toe op de handel in tot slaaf gemaakte Afrikanen. De MCC groeide in de 18e eeuw uit tot een grote Nederlandse slavenhandelaar.
De website MCC Reizen toont de uitreding van 114 trans-Atlantische slavenreizen. Deze reizen worden ook wel driehoeksreizen genoemd omdat ze bestaan uit drie trajecten:
De website MCC Reizen met interactieve kaart en tijdlijn is ontworpen en gebouwd door DPI|Full service digital agency in Den Haag en vormgegeven door DATBureau |Grafisch ontwerp en advies uit Amsterdam. De data, afkomstig uit archiefstukken uit het archief van de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC), is uitgezocht en verwerkt door medewerkers van het Zeeuws Archief.
Het Zeeuws Archief is het Regionaal Historisch Centrum van Zeeland. Het Zeeuws Archief beheert het archief van de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC) en biedt toegang tot het volledig gedigitaliseerde MCC-archief via de online archiefinventaris. Het archief van de MCC is opgenomen in Unesco’s Memory of the World-Register.
Eerder maakte het Zeeuws Archief een website Aan boord van de Eenigheid, waarbij trans-Atlantische slavenhandel van dag tot dag aan boord kan worden gevolgd, aan de hand van authentieke archiefstukken. Ook maakte het Zeeuws Archief de online expositie Handelaar in slaven op Google Arts, bekroond met de Juryprijs van de Geschiedenis Online Prijs.
In het Zeeuws Archief in Middelburg is nu de tentoonstelling Ooggetuigen van de slavenhandel te bezichtigen, toegang is gratis.
Bekijk de nieuwe website MCC Reizen; de scheepsreizen van de MCC op een interactieve kaart, inclusief meer dan 100 reizen waarbij slaafgemaakten werden gekocht in West-Afrika en verkocht in de Cariben.
slavenhandelmcc.nl
Bekijk voor meer informatie over het archief van de MCC het webdossier Trans-Atlantische slavenhandel/
onderzoek-het-zelf/trans-atlantische-slavenhandel/
Zoeken naar informatie over personen die in slavernij leefden op Aruba en Sint Eustatius is met het online plaatsen van twee indexen en bijbehorende scans van koloniale archieven eenvoudiger geworden. De indexen zijn vanaf 30 juni te doorzoeken op de website van het Archivo Nacional Aruba (ANA) en op de website van het Nationaal Archief.
In de index Aruba: slavernij en emancipatie, 1840-1863 is de slaafgemaakte bevolking van Aruba te volgen in de laatste 25 jaar van slavernij, tot en met de Emancipatie in 1863. Het gaat om zo’n 1000 mensen, waarvan er 450 vrijkwamen in 1863 (een vijfde van de Arubaanse bevolking). Voor de database is gebruikt gemaakt van een breed palet aan archiefbronnen, waaronder het register van Emancipatie uit 1863, borderellen (vergoedingenlijsten voor plantagehouders), registers van geboorte en overlijden van slaafgemaakten, rekwesten en notariële akten met informatie over de koop en verkoop en manumissies van de slaafgemaakten.
De index Aruba: slavernij en emancipatie, 1840-1863 is het resultaat van een samenwerking tussen Raymond Hernandez van het (ANA) en Coen van Galen van de Radboud Universiteit Nijmegen (namens de Stichting Historische Database Suriname en de Cariben), met steun van het Nationaal Archief in Den Haag. De uitvoering was in handen van Rosa M. Arends (ANA) en Wouter Raaijmakers en Matthias Rosenbaum-Feldbrügge (Historical Database Suriname and Caribbean, HDSC), met advies van Edric Croes en Johny van Eerden (ANA) en Peter Scholing (Biblioteca Nacional Aruba).
De index Sint Eustatius: Borderellen en het Emancipatieregister, 1862-1863 verwijst naar twee lijsten: het Statiaanse emancipatieregister en naar de borderellen van de Algemene Rekenkamer. Beide bronnen zijn nu online raadpleegbaar op de website van het Nationaal Archief. In het emancipatieregister staan de namen en achternamen van slaafgemaakten die vrijkwamen in 1863. De borderellen bieden overzicht van de vergoedingen die de slaveneigenaren ontvingen ter compensatie van het verlies van “eigendom”. De Algemene Rekenkamer controleerde de vergoedingen die de Nederlandse staat betaalde aan de voormalige eigenaren van vrijverklaarde slaafgemaakten.
De publicatie van de index Sint Eustatius: Borderellen en het Emancipatieregister, 1862-1863 was een gezamenlijk initiatief van Nadine Busby-De Graf (Census Office, Oranjestad), Johan van Langen (Nationaal Archief) en Coen van Galen, uitgevoerd door Wouter Raaijmakers en Coen van Galen (HDSC).
Met de oplevering van de twee nieuwe indexen worden archieven over het Nederlands slavernijverleden beter doorzoekbaar. Sommige originele stukken verkeerden al langere tijd in matige tot slechte fysieke staat, maar door digitalisering is de informatie nu toch beschikbaar. Ongeacht de locatie van de fysieke stukken – of deze nu op Aruba, Sint Eustatius of in Den Haag berusten – de digitale reproducties zijn nu voor iedereen online te raadplegen
Nationaal Archief werkt samen met instellingen in partnerlanden om meer bronnen over het Nederlands koloniaal- en slavernijverleden online beschikbaar te stellen voor onderzoekers en geïnteresseerden. Daarnaast werkt het Nationaal Archief in Den Haag aan de restauratie en digitalisering van stukken over het Nederlands slavernijverleden uit zijn eigen collectie, en deze zullen de komende maanden en jaren online beschikbaar komen.
Website Nationaal Archief: Sint Eustasius [https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/index/nt00476]
Website Nationaal Archief: Aruba [https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/index/nt00479]
Archivo Nacional Aruba: www.coleccion.aw/zoeken/personen]
https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/zoekhulpen/slavernij-en-emancipatie-op-aruba-1840-1863
Nationaal Archief, Woordvoerder Erwin Tuil,
+31 6 5009 8093, erwin.tuil@nationaalarchief.nl
Archivo Nacional Aruba, Edric Croes,
+297 5834880, edric.croes@aruba.gov.aw
Historische Database Suriname en de Cariben, Projectleider Coen van Galen
Met de overhandiging, op 1 juli, van 345 gedigitaliseerde archiefstukken aan minister Xiomara J. Maduro (Financiën en Cultuur) van Aruba door staatssecretaris Eric van der Burg (J&V) komt een belangrijk deel van de koloniale archieven beschikbaar voor inwoners van het Caribisch deel van het Koninkrijk. Het betreft documenten uit de periode 1828 – 1845.
Bij deze Arubaanse archieven speelt het persoonlijke element een belangrijke rol. “De archieven gaan over onze voorouders, het gaat over onze families,” zegt Edric Croes van het Archivo Nacional Aruba. “Het digitaal aanbieden van de archieven van de Kolonie Curaçao en onderhorige eilanden is van groot belang omdat wij de hier gevormde archieven binnen onze Caribische context kunnen plaatsen. Het betreft het handelen van onze gemeenschappelijke voorouders. Onze huidige Caribische maatschappij is een product van Europese kolonisten, Amerindians en van tot slaaf gemaakte West-Afrikanen.”
Op verzoek van het Archivo Nacional Aruba plaatste het Nationaal Archief bijna 70.000 scans op een geheugenschijf om de overdracht mogelijk te maken. Het overdragen van deze scans past binnen het open data beleid van het Nationaal Archief, en kan worden gezien als een eerste stap in de richting van een doorlopende uitwisseling van scans en data binnen het Koninkrijk. Het Archivo Nacional Aruba kan de scans op zijn eigen platform aanbieden, met eigen beschrijvingen in het Papiamento en met data die voor de gebruiker belangrijk en nuttig zijn zoals verwijzingen naar verwante archieven, HTR-data of georeferenties. Daarnaast zijn de scans op de website van het Nationaal Archief beschikbaar.
Het archief is gevormd op Curaçao, Aruba en Bonaire in de periode 1828-1845. In deze periode leefden nog honderden mensen in slavernij op Aruba. Verwijzingen naar dit verleden komen veelvuldig voor in de scans die overgedragen zijn. Naast bestuursarchieven, rechtbankarchieven en notariële archieven zitten er bijvoorbeeld stukken bij over de uitvoer van slaafgemaakten (1834-1846) en rekesten (verzoekschriften) van vrije Afrikanen om kosteloos te mogen trouwen.
Bij een inventarisatie in het eerste kwart van 20e eeuw troffen archivarissen van het Algemeen Rijksarchief (nu Nationaal Archief) de verschillende archieven in slechte fysieke en geordende staat aan. Om de archieven te kunnen behouden voor de toekomst en de stukken te kunnen inventariseren, is destijds besloten de oudste archieven te verplaatsen naar Den Haag. In de periode 1917 tot 1931 werd een groot deel de archieven van Curaçao en de onderhorige eilanden Bonaire en Aruba naar Nederland overgebracht. Het was lange tijd onmogelijk dit archiefmateriaal buiten Nederland in te zien. Met de overdracht van de scans en het online aanbieden, zijn deze archieven toegankelijk voor een breed publiek.
Link: 1.05.12.02 Inventaris van de archieven van Curaçao, Bonaire en Aruba, (1771) 1828-1845 (1914)
Beeld: Register op de rekwesten tot den uitvoer van slaven van het jaar 1834-1835
In juni 2023 zijn de indexen van de volgende bronnen toegevoegd. In de meeste gevallen zijn deze bronnen ook al digitaal te vinden op onze website.
Via scannen-op-verzoek is een groot aantal archiefstukken gescand en online gepubliceerd. Bekijk het complete overzicht (Excel-bestand)
Het doorzoekbaar maken van bovengenoemde bronnen is uitsluitend mogelijk dankzij de hulp van ruim 90 vrijwilligers die werkzaam zijn bij het BHIC. Wij bedanken alle vrijwilligers voor hun betrokkenheid en inzet!
Voorwoord
Joodse families in Losser, deel 2
Klein spul
Jan Spekreis in het leger van Napoleon
Gezocht! Stickeraar!
Werk aan de winkel
Agenda
Colofon
Voorwoord
Digitaal toezenden GroninGEN
Van de bestuurstafel
Afdelingsprogramma
Klaas Bijsterveld, 40 jaar lid van de NGV
Gebruik van kunstmatige intelligentie in de genealogie
Meints, later Schild (Groningen)
Lief Kosende Vriendin
Tweeling met verschillende achternamen
Anna Titia Kijff
Helmholt, what’s in a name? Deel 3
Allem@@l digit@@l drieenzeventig (73)
Nieuws van de archieven
Boekenrubriek
Colofon